Το ταξίδι και η καταγραφή του ήταν μία από τις εκφάνσεις της νεωτερικότητας και του κινήματος του ρομαντισμού

    ΒΙΒΛΙΟ   

   Μαθητεία στον Νότο του κλασικού παρελθόντος  

goethe.jpg

Συντάκτης: 

Κώστας Καρακώτιας

Η ταξιδιωτική πεζογραφία είναι ένα ιδιαίτερο, καθιερωμένο λογοτεχνικό είδος, το οποίο διακρίνεται για την πολλαπλότητα των αναγνώσεών του και τα πολιτισμικά και ανθρωπολογικά συμφραζόμενά του.

Αναπτύχθηκε κατά τους Νέους Χρόνους και ειδικότερα τον 18ο αιώνα. Αφηγηματικά εκδηλώθηκε είτε με την κλασική διήγηση των ταξιδιωτικών συμβάντων και εντυπώσεων είτε με τη μορφή της ημερολογιακής καταγραφής τους είτε με τον τρόπο της επιστολικής αναφοράς.

Το ταξίδι και η καταγραφή του ήταν μία από τις εκφάνσεις της νεωτερικότητας και του κινήματος του ρομαντισμού. Οι λόγιοι των Νέων Χρόνων ήθελαν να διευρύνουν τους ορίζοντές τους, να γνωρίσουν άλλους λαούς και διαφορετικούς τρόπους ζωής και σκέψης.

Ηθελαν ακόμα να γνωρίσουν τους τόπους όπου άνθησε ο ελληνορωμαϊκός πολιτισμός - η μήτρα της ευρωπαϊκής παράδοσης.

Ενας από τους κορυφαίους, ολικούς διανοούμενους της Ευρώπης του 18ου αιώνα, ο Γκέτε, ήταν φυσικό να ταξιδέψει στον Νότο και να καταγράψει τις εμπειρίες του.

Η επιθυμία του δε, να γνωρίσει την Ιταλία, τον τόπο της κλασικής και αναγεννησιακής παιδείας και τέχνης, ήταν τόσο έντονη που την ημέρα των γενεθλίων των 37 του χρόνων αναχώρησε κρυφά από τη λουτρόπολη του Κάρλσμπαντ, όπου είχε μεταβεί με πολλές προσωπικότητες της εποχής.

Ο Γκέτε, με τη μορφή των ημερολογιακών και επιστολικών καταγραφών, περιγράφει αναλυτικά και σχεδόν καθημερινά την κάθοδό του από τον γερμανικό Βορρά στον ιταλικό Νότο. Η Βερόνα, η Βενετία, η Ρώμη, η Νάπολη και η Σικελία ήταν οι κύριοι σταθμοί του ταξιδιού του, που ξεκίνησε το 1786 και διήρκεσε έως το 1788.

Στη διαδρομή του αυτήν, παρατηρεί και καταγράφει τη φύση, τους δρόμους, τις καλλιέργειες, τις πόλεις, τους τόπους που διέρχεται και τις μικροκοινωνίες που συναντά.

Αντιπαραβάλλει διαρκώς τον μεσογειακό ιταλικό τρόπο ζωής με τον, από τότε, σχετικά κανονιστικό γερμανικό και μάλλον κλίνει προς τον πρώτο. Δεν παύουν βέβαια να τον ξενίζουν και να τον προβληματίζουν κάποιες τυπικές «νότιες» αντιδράσεις και καταστάσεις, όπως τα σκουπίδια στους δρόμους των πόλεων.

Ο Γκέτε, όμως, βλέπει και αισθάνεται το ταξίδι του κυρίως ως μαθητεία. Σε κάθε πόλη-σταθμό της διαδρομής του καταγράφει τις εκκλησίες, τα παλάτια και τα κτίρια που τον εντυπωσιάζουν, μελετά την αρχιτεκτονική τους και γράφει για τους δημιουργούς τους, όπως ο Αντρέα Παλλάντιο.

Αναζητά, βλέπει και αναλύει έργα της αναγεννησιακής κυρίως ζωγραφικής και γλυπτικής, και καλλιτεχνών όπως ο Ραφαήλ, ο Τιτσιάνο και ο Βερονέζε.

Παθιάζεται κυριολεκτικά με τη μνημειακή αρχαιοελληνική και ρωμαϊκή κληρονομιά της Ιταλίας.

Επισκέπτεται αρχαίους ναούς, θέατρα, τη σχετικά διατηρημένη Πομπηία και, με τα σημαντικά γνωστικά του εφόδια, εντοπίζει τις διαφορές μεταξύ των αρχαιοελληνικών και ρωμαϊκών ρυθμών και τεχνοτροπιών και εκφέρει τον στοχασμό του για την κλασική τέχνη.

Επιπλέον, αναθέτει στον συμπατριώτη του ζωγράφο Τισμπάιν τη ζωγραφική και σχεδιαστική απεικόνιση των μνημείων που κέντρισαν περισσότερο το ενδιαφέρον του.

Σημειωτέον ότι στον Τισμπάιν οφείλεται ο γνωστός πίνακας που απεικονίζει εξαιρετικά τον Γκέτε στην εξοχή της Ρώμης. Παρά την έλξη που ασκεί πάνω του ο ελληνορωμαϊκός πολιτισμός, ο Γκέτε δεν μένει μόνο σ’ αυτό.

Παρακολουθεί θρησκευτικές λειτουργίες και γιορτές αλλά και παραστάσεις όπερας και θεάτρου, τις οποίες και περιγράφει κριτικά.

Ως γνήσια ολικός, αναγεννησιακός διανοούμενος δε, με αυξημένη τη δίψα για τη γνώση όλων των φαινομένων του φυσικού κόσμου, παρατηρεί τις εκρήξεις του Βεζούβιου και η περιέργειά του τον ωθεί έως το χείλος του κρατήρα.

Για τον Γκέτε το ταξίδι του στην Ιταλία δεν είναι μόνο η καταγραφή των εξωτερικών και των αισθητικών εμπειριών του. Τα αυτοβιογραφικά στοιχεία, για τη διανοητική του συγκρότηση κυρίως, είναι έντονα, όπως και οι πολλές αναφορές σε άλλους λόγιους, φίλους και δασκάλους του, όπως ο Βίνκελμαν και ο Χέρντερ.

Η πολλαπλή επίδραση του ταξιδιού στην Ιταλία στην πνευματική πορεία του Γκέτε, αλλά και το άνυσμα της σκέψης και των ενδιαφερόντων του, αναδεικνύονται αδρά από το κείμενο, το οποίο αποδίδεται σε καλά και ρέοντα ελληνικά από τον Γιώργο Δεπάστα. Το εξώφυλλο, όμως, είναι ανεξήγητη παραφωνία.

[related-articles]

_______________

http://www.efsyn.gr/arthro/mathiteia-ston-noto-toy-klasikoy-parelthontos

Περιπλανήσεις της σε μια Ελλάδα αυθεντική της Simone Taillefer

  ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΣΤΟΝ 21ο αιώνα  

«Εχει πάει σχεδόν παντού: σε όλες τις περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, στην Κρήτη, στην Εύβοια, και σε 40 από τα νησιά μας», λέει η συνταξιούχος καθηγήτρια

Τις περιπλανήσεις της σε μια Ελλάδα αυθεντική, έξω από τους δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, την οποία ίσως να αγνοούν πολλοί από τους κατοίκους της, καταγράφει η Γαλλίδα συνταξιούχος καθηγήτρια γαλλικών, λατινικών και αρχαίων ελληνικών Simone Taillefer στην ιστοσελίδα της www. greceignoree.com (Η αγνοημένη Ελλάδα).

Η κ. Taillefer, η οποία αισθάνεται συγγενής με τους Ελληνες, παρουσιάζει στην ιστοσελίδα, στα ελληνικά και τα γαλλικά, σε 30 μικρά διηγήματα τις ασυνήθιστες συναντήσεις της με ανθρώπους και ζώα στην Ελλάδα (για παράδειγμα με τον «Ποιητή της Κέρκυρας», τη «Μαύρη Γάτα της Μάνης», τον «Απιστο της Ανω Σύρου», τη «Χωρική της Θάσου»), αλλά και τα μέρη που της έκαναν εντύπωση.

Μάλιστα, τη μετάφραση την έκανε η ίδια μια και, όπως εξήγησε, δύο χρόνια προτού βγει στη σύνταξη αποφάσισε να μάθει εκτός από τα αρχαία και τα νέα ελληνικά για να μπορεί να διαβάσει τις εφημερίδες και να μιλήσει με τους ανθρώπους.

Το 2005 ξεκίνησε ιδιαίτερα μαθήματα με μια Ελληνίδα που μένει στο Μονπελιέ, με την οποία έγιναν φίλες και οι δικοί της στην Ελλάδα αποτελούν την «ελληνική οικογένειά της». Μετά τη συνταξιοδότηση της, πήρε δύο μάστερ νέων ελληνικών από το πανεπιστήμιο του Μονπελιέ, ενώ είναι και μεταφράστρια νεοελληνικής λογοτεχνίας (εξέδωσε με δικά της έξοδα συλλογή με διηγήματα της Γαλάτειας Καζαντζάκη και αυτή την περίοδο μεταφράζει Βαγγέλη Κολώνα).

Από το 2009, ξεκίνησε να εξερευνεί την Ελλάδα μόνη της, κάνοντας δύο με τρία ταξίδια κάθε χρόνο, από δύο έως πέντε εβδομάδες το καθένα, μόνο, όμως, την άνοιξη και το φθινόπωρο γιατί φοβάται τη ζέστη. Εχει πάει σχεδόν παντού: σε όλες τις περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, στην Κρήτη, στην Εύβοια, και σε 40 από τα νησιά μας. Προτιμάει τα πιο αυθεντικά μέρη, χωρίς πλήθος τουριστών και «τεράστια ξενοδοχεία που παραμορφώνουν το τοπίο».

Οπως είπε, επιλέγει τις μοναχικές περιπλανήσεις γιατί θέλει να είναι απολύτως ελεύθερη να εξερευνήσει την Ελλάδα με τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο. «Περπατάω πολύ (στην αρχή, μέχρι επτά ώρες κάθε μέρα, τώρα λιγότερο), δεν κολυμπάω, επισκέπτομαι όλα τα μουσεία και τα ιστορικά μνημεία... και κυρίως χρειάζομαι να μιλήσω ελληνικά με τους ανθρώπους που συναντάω. Ποιος ή ποια σύντροφος θα υποτασσόταν σε τέτοιες απαιτήσεις;», αναρωτήθηκε.

Επιπλέον, θέλει να αποδείξει στις γυναίκες της ηλικίας της, «ότι η ζωή δεν τελειώνει μετά τα 60 και είναι ικανές να κάνουν πράγματα μόνες τους».

Δημιούργησε την ιστοσελίδα για να κρατήσει ζωντανές τις αναμνήσεις των ταξιδιών, τις φωτογραφίες που τράβηξε (έχει περίπου 5000) και τα σημειώματα που έγραφε κάθε μέρα. Ηθελε, ακόμη, να μοιραστεί την εμπειρία της, πέρα από τον στενό κύκλο των φίλων, και να παροτρύνει τους τουρίστες να επισκεφτούν μέρη που δεν τους έρχονται στο μυαλό. «Πράγματι, στοιβάζονται πάντα στα ίδια μέρη, ενώ υπάρχουν παντού στην Ελλάδα θαύματα της φύσης και της τέχνης. Για παράδειγμα, οι Γάλλοι πηγαίνουν πολύ στις Κυκλάδες, στην Κρήτη ή στην Πελοπόννησο σχεδόν όλοι αγνοούν τη Βόρεια Ελλάδα ή τα βορειοανατολικά νησιά» συμπλήρωσε.

Πολλά είναι τα μέρη στην Ελλάδα στα οποία ελπίζει να ξαναπάει: στη Μήλο, για τους πολύχρωμους βράχους, στην Ικαρία για τα ιδιόμορφα σπίτια, όπου οι κάτοικοι έβρισκαν καταφύγιο από τους πειρατές, στα Ζαγοροχώρια για τις γέφυρες, στην Άρτα για τα βυζαντινά μνημεία, στη Μάνη για το βραχώδες τοπίο και τα πρωτότυπα χωριά.

Το επόμενό της ταξίδι θα είναι τον Οκτώβριο, στο Ναύπλιο, τη Μονεμβασιά, όπου «η τοποθεσία και τα ίχνη της ιστορίας συνδυάζονται εξαιρετικά», τις Σπέτσες και τα Κύθηρα.

Η κ. Taillefer τόνισε ότι επιλέγει, εδώ και πέντε χρόνια, να εξερευνά την Ελλάδα, γιατί έχει «επίμονη ιδιοσυγκρασία». «Είχα άλλα πάθη στη ζωή μου, την ιστιοπλοΐα, τα άλογα, την κλασική μουσική ( παίζω πιάνο), και σε καθεμία δραστηριότητα θέλησα να αφιερωθώ με εμπεριστατωμένο τρόπο. Δεν με ενδιαφέρει να μείνω στην επιφάνεια, να κάνω ζάπινγκ» ανέφερε χαρακτηριστικά.

«Δεν βαριέμαι ν' αγναντεύω την ποικιλία των τοπίων, με τον συνδυασμό των βουνών και της θάλασσας, το δάσους και τις λίμνες, τους βράχους και την πρασινάδα. Δεν βαριέμαι τα χρώματα που δίνουν οι βουκαμβίλιες, το άρωμα των λεμονιών και του γιασεμιού. Δεν βαριέμαι, κυρίως, να μιλάω αυτή τη γλώσσα, την πιο παλιά του δυτικού κόσμου» υπογράμμισε.

Μεγαλύτερο ελάττωμα των Ελλήνων θεωρεί την οδηγική συμπεριφορά, ενώ πρόσθεσε ότι, όπως και οι Γάλλοι, νομίζουν ότι οι πόροι του κράτους... «πέφτουν από τον ουρανό».

Ευχάριστα την εξέπληξαν η φιλοξενία, η διάθεση εξυπηρέτησής τους, το γεγονός ότι είναι εύκολο να έρθεις σε επαφή μαζί τους και ότι έχουν κρατήσει τις παραδόσεις τους.

______________

http://www.sofiatimes.com/

ΒΑΣΚΟ ΝΤΑ ΓΚΑΜΑ Το Πρώτο Ταξίδι στις Ινδίες

Εισαγωγή - Μετάφραση: Μαρία Φερρέιρα - Χιδίρογλου
Έτος Α΄ Έκδοσης: 1987
Σελ. 112,

Οικονομία, ταχύτητα, αποτελεσματικότητα, συντονισμός και εκμετάλλευση χρόνου είναι τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα των ανακαλύψεων της εποχής του βασιλιά της Πορτογαλίας Ιωάννη Β΄. Η ανακάλυψη του βορείου τμήματος της άγνωστης ακτής της Αφρικής, από το Ακρωτήριο Μποζαντόρ ως το Ακρωτήριο της Αγίας Αικατερίνης, κράτησε σαράντα χρόνια και χρειάστηκαν τριάντα ταξίδια. Για την ανακάλυψη του νοτίου τμήματος, από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, χρειάστηκαν μόνο πέντε χρόνια και τρία ταξίδια, δυο του Ντιόγκο Κάο και ένα του Βαρθολομαίου Ντίαζ, κάτι που προϋποθέτει, πάνω από όλα, βελτίωση τεχνικών γνώσεων, που από δω και πέρα θα βασιστούν στην έρευνα λεπτομερειακών στοιχείων που είχαν συγκεντρωθεί από τα προηγούμενα ταξίδια. Αυτό συνέβη, π.χ., με την προσαρμογή του συστήματος της μέτρησης του ύψους των αστέρων από τον ήλιο, που είχαν ανακαλύψει οι αρχαίοι Έλληνες και εφαρμόστηκε μετά από τον βασιλιά Ιωάννη Β΄ πριν στείλει τον Ντιόγκο Κάο στις ρότες του Νοτίου Ημισφαιρίου, όπου δεν ήταν δυνατός ο καθορισμός του ύψους σε σχέση με τον Πολικό Αστέρα. Το ίδιο έγινε και με το ταξίδι του Βάσκο ντα Γκάμα, το πρώτο που πραγματοποιήθηκε στ’ ανοιχτά της αφρικανικής ακτής, κάτι που προϋποθέτει την βαθιά γνώση των ανέμων και των ρευμάτων του Νοτίου Ατλαντικού.

Όλα αυτά τα δεδομένα που περιγράφονται με συναρπαστικές λεπτομέρειες σ’ αυτό το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο, επικροτούν με τον πιο επιγραμματικό τρόπο τη μεγάλη διάσταση που σημείωσαν οι πορτογαλικές ανακαλύψεις στο παρελθόν.

Τα μεγάλα ταξίδια των Πορτογάλων συγκρίνονται συχνά με τα σύγχρονα προγράμματα ανακαλύψεων καινούργιων κόσμων, πέραν από τον δικό μας, ως τα τελευταία σύνορα του ανθρώπου: στο απέραντο διάστημα. Ένα πλοίο στις Ινδίες - Ένας άνθρωπος στο φεγγάρι. Η σύγκριση αυτή δεν στερείται κάποιας βάσης: και τα δύο επιτεύγματα συνδέονται με κοινά χαρακτηριστικά, δηλ. την επιστήμη και τη μέθοδο, την προσεκτική και σταδιακή πρόοδο, την επιλογή των κατάλληλων πλοίων, την εξεύρεση και προετοιμασία πληρωμάτων, την χρησιμοποίηση νέων τεχνικών μέσων, τα ταξίδια προς το άγνωστο και την επιστροφή με την ταυτόχρονη υπερνίκηση των στοιχείων της φύσεως. Κι όμως, πόσο απλές και ασφαλείς φαίνονται σήμερα οι εκδρομές στο διάστημα, χωρίς τη δίψα, χωρίς τους πυρετούς, χωρίς σκορβούτο, συγκρινόμενες με την εποποιία των θαλασσών.

_____________
http://www.stochastis.gr/Catalogue/tax006_Gama.htm

Το έργο "Απ' την Ελλάδα" γραμμένο από το Στράτη Μυριβήλη

  Ταξιδιωτική λογοτεχνία  

Η ταξιδιωτική λογοτεχνία του Στράτη Μυριβήλη περιλαμβάνει δύο έργα:

• Απ' την Ελλάδα (1954)
• Ολυμπία (1958)

Ολυμπία (1958)

Το έργο "Ολυμπία" είναι ένα από τα ταξιδιωτικά της συλλογής του Στράτη Μυριβήλη το οποίο γράφτηκε το 1958. Σήμερα αποτελεί σπάνια έκδοση γι' αυτό και δεν έχει βρεθεί κάποιο απόσπασμά του.

Απ' την Ελλάδα (1954)

Το έργο "Απ' την Ελλάδα" γραμμένο από το Στράτη Μυριβήλη το 1954, κατατάσσεται στη συλλογή με τα ταξιδιωτικά.

[Απόσπασμα]

"Ταξίδι..."

Τι είναι αλήθεια ένα ταξίδι;

Νομίζω πως δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά ένας ακόμα τρόπος για να εξερευνούμε και να διαπιστώνουμε τις δυνάμεις που κατέχει η ψυχή και ο νους μας στο να ανταποκρίνεται συνθετικά στα φαινόμενα που αντικρίζει. Τα εξωτικά νησιά, τα μαγικά τοπία είναι μονάχα μια πρόφαση για το ταξίδι. Μέσα μας είναι όλα αυτά τα θαύματα και παίρνουμε το καράβι για να πάμε να τ’ ανακαλύψουμε. Πως το είπε υπέροχα κείνος ο άγιος αναχωρητής, που πήγε ν’ ασκητέψει στη Θηβαΐδα της Αιγύπτου: «Απέρχομαι εις την έρημον του επισκέψασθαι εμαυτόν». Μία νέα αυλαία ανοίγεται μπροστά στις διψασμένες μας αισθήσεις. Όμως μέσα μας είναι η σκηνή, μέσα μας είναι η μαγεία του νέου έργου. Το καράβι χρειάζεται για νάχουμε ένα κατάλληλο θεωρείο. Ο θεατής είναι ο ίδιος, ο παλιός. Μέσα μας ησυχάζει ένα όργανο πολύχρονο, ευαίσθητο, έτοιμο να ηχήσει αρμονικά, χαρούμενα ή λυπητερά με το πιο ανάλαφρο φύσημα της αύρας σαν την λύρα την Αιολική. Όμως ο τρόπος που θα τραγουδήσουμε το τραγούδι της ζωής, είναι από πριν αυστηρά καθορισμένος. Μέσα μας είναι όλα τα ταξίδια που δεν κάναμε. Μέσα μας είναι όλα τα δράματα που δεν είδαμε, τα τραγούδια που δεν τραγουδήσαμε. Μέσα μας τα χρώματα και οι ήχοι, τα τοπία, οι χαρές και οι λύπες, που ακόμα δεν αντικρίσαμε. Μόνο που περιμένουν τον αντίστοιχον ερεθισμό που θα τα ξυπνήσει και θα τα κάνει να μιλήσουν, να τραγουδήσουν, να γελάσουν ή να μορφάσουν από οδύνη.

  Θέλω να πω με όλ’ αυτά πως οι ταξιδιωτικές εντυπώσεις, όσες φορές είναι ειλικρινείς, δεν περιγράφουν αντικειμενικά τα πράγματα που είδαμε. Περιγράφουν μονάχα τον εαυτό μας, και τη στάση του αντίκρυ στα πράγματα που είδαμε. Τώρα, είναι προς όφελος του αναγνώστη αυτό; Ή μήπως είναι εις βάρος του;

  Πιστεύω πως είναι προς όφελός του.

  Οι ταξιδιωτικές εντυπώσεις ενός συγγραφέα δε γίνεται νάναι μια σειρά φωτογραφίες. Δεν είναι τίποτ’ άλλο, παρά «ο συγγραφέας μέσα στο ταξίδι του». Ο Παπαντωνίου, ο Πάλλης, ο Ψυχάρης, ο Ουράνης, ο Μελάς, ο Χρήστος Ζαλοκώστας, ο Παναγιωτόπουλος, ο Καζαντζάκης, είναι ενδιαφέροντες συγγραφείς ταξιδιωτικών εντυπώσεων, επειδή – και σε όσο βαθμό – έμειναν πιστοί προς τον εαυτόν τους και όχι προς τα πράγματα και τα συμβάντα που αντίκρισαν. Πιστός προς τα πράγματα είναι μονάχα ο Μπαίντεκερ. Γι’ αυτό και δεν έχει άλλους αναγνώστες εξόν από τους χαζούς τουρίστες που τους λείπει η φαντασία.[…]

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Ο Στράτης Μυριβήλης, ψευδώνυμο του Ευστράτιου Σταματόπουλου, ήταν το πρώτο από τα πέντε παιδιά του Χαράλαμπου και της Ασπασίας Σταματοπούλου. Μέτριος μαθητής, παίρνει το απολυτήριό του από την Αστική Σχολή Συκαμιάς το 1903. Εκεί, ο σχολάρχης Σπύρος Αναγνώστου, με το κιτρινισμένο δάχτυλό του πάνω στον ανοιγμένο ελληνικό χάρτη, έκανε περιπάτους πάνω στα Βαλκάνια, στη Μικρασία και μέσα στις ελληνικές θάλασσες, περιπάτους αντάξιους της Μεγάλης Ιδέας. Έτσι ξεκινάει ο Μυριβήλης το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του Απ' την Ελλάδα. Από τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς έως το 1909 φοιτά στο Γυμνάσιο Μυτιλήνης και στο Γυμνάσιο των Κυδωνιών. Στα γυμνασιακά θρανία η επαφή του με σημαντικά κείμενα του δημοτικισμού Το Ταξίδι του Ψυχάρη, Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου του Κωστή Παλαμά, η Ιλιάδα του Αλέξανδρου Πάλλη, τα διηγήματα του Αργύρη Εφταλιώτη, Τα Λόγια της Πλώρης του Ανδρέα Καρκαβίτσα, αλλά και ανέκδοτα χειρόγραφα ποιήματα του Γρυπάρη που κυκλοφορούσαν κάτω από τα θρανία διαμορφώνουν πρώιμα τη λογοτεχνική και γλωσσική του συνείδηση. Πεζογραφήματά του ήδη δημοσιεύονται σε περιοδικά της Σμύρνης και της Μυτιλήνης. Τέτοια είναι λυρικά πεζά και αφηγηματικά κείμενα στο περιοδικό «Νεότης» της Σμύρνης με το ψευδώνυμο «Φοίβος» και βραβεύεται σε διαγωνισμό διηγήματος για το έργο του «Το άσπρο στεφάνι».

http://stratis-myrivilis.weebly.com/alphapirsquo-tauetanu-epsilonlambdalambda940deltaalpha-1954.html

Ταξιδιωτική λογοτεχνία, αναφέρουμε συγγραφείς όπως το Νίκο Καζαντζάκη, τον Κώστα Ουράνη, τον Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο, τον Πέτρο Χάρη

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Με τον όρο «ταξιδιωτική λογοτεχνία»^[1][2][3] χαρακτηρίζουμε συνήθως το πεζογραφικό είδος, στο οποίο οι συγγραφείς αναπλάθουν λιγότερο ή περισσότερο φαντασιακά έναν τόπο που έτυχε να επισκεφτούν κάποια στιγμή στο παρελθόν. Αυτά τα έργα μεταφέρουν τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις των συγγραφέων, αλλά πολλές φορές απέχουν πολύ από την πραγματικότητα. Είναι γραμμένα με ένα ιδιαίτερο ύφος και τεχνική, ενώ έχουν έντονο το προσωπικό και υποκειμενικό στοιχείο, πράγμα που τους δίνει λογοτεχνική αξία και τα κάνει να ξεχωρίζουν.

Η ταξιδιωτική λογοτεχνία γεννήθηκε μέσα από το κλίμα του περιηγητισμού, που επικράτησε στην Ευρώπη από τα τέλη του 18ου αιώνα και μετά. Αποφασιστικό ρόλο σ' αυτή την εξέλιξη έπαιξε το κίνημα του ρομαντισμού, που έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μακρινούς και άγνωστους τόπους και πολιτισμούς, καθώς και την τάση του για περιπέτεια και φυγή. Όλη αυτή η τάση ενισχύθηκε, άλλωστε, και απ' το πνεύμα του κοσμοπολιτισμού, το οποίο επικράτησε από τα μέσα του 19ου αιώνα και μετά σε όλο το δυτικό κόσμο.

Ελλάδα

Σε ό,τι αφορά τη νεοελληνική λογοτεχνία, η ακμή του συγκεκριμένου είδους συνδέεται κυρίως με συγγραφείς που δραστηριοποιούνται στα χρόνια του μεσοπολέμου, οπότε το κλίμα του κοσμοπολιτισμού φτάνει πολύ έντονο και στη χώρα μας. Τα ταξιδιωτικά κείμενα των πρώτων Ελλήνων ταξιδιογράφων παρουσιάζουν αποκλίσεις και διακυμάνσεις. Ενδεικτικά, μπορούμε να αναφέρουμε συγγραφείς όπως το Νίκο Καζαντζάκη, τον Κώστα Ουράνη, τον Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο, τον Πέτρο Χάρη κ.ά. Ειδικά οι δύο πρώτοι έγραψαν πλήθος ταξιδιωτικών κειμένων. Για παράδειγμα, ο Καζαντζάκης εξέδωσε τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις απ' όλα σχεδόν τα μέρη που επισκέφθηκε, με το γενικό τίτλοΤαξιδεύοντας: για την Ισπανία, την Ιταλία και την Αίγυπτο (1927), για την Ισπανία και πάλι στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου (1937), για την Ιαπωνία και την Κίνα (1937), για την Αγγλία (1941)· μετά το θάνατό του κυκλοφόρησαν και οι εντυπώσεις του από τη Ρωσία, την Ιερουσαλήμ, την Κύπρο και την Πελοπόννησο. Από την πλευρά του, ο Ουράνης έγραψε κείμενα όπως το «Sol y sombra» για την Ισπανία και το «Γλαυκοί δρόμοι» για τη Μεσόγειο, τα οποία διακρίνονται για το γλαφυρό τους ύφος και το έντονο κοσμοπολίτικο πνεύμα τους.

Είναι πάντως γεγονός ότι, εκτός του Καζαντζάκη, εκείνοι που συνδέονται με τη συγκεκριμένη πεζογραφική ενασχόληση λόγω του πλούσιου έργου και της μακρόχρονης παρουσίας τους στον χώρο είναι οι Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Κώστας Ουράνης και Πέτρος Χάρης. Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο παρατηρείται επίσης μια έξαρση ταξιδιογραφικής παραγωγής με τις καταθέσεις καταξιωμένων συγγραφέων.

Περιηγητικά βιβλία

Περιηγητικά βιβλία^[4] αποτελούν τα κείμενα που έχουν γραφεί από τους περιηγητές^[5], τους ταξιδιώτες που από τα πανάρχαια χρόνια έφευγαν από το οικείο περιβάλλον τους για να επισκεφθούν άλλους, μακρινούς τόπους ταξιδεύοντας μόνοι ή, με ελάχιστους συνοδούς. Τα περιηγητικά βιβλία περιλαμβάνουν τις περιγραφές των ταξιδιών των περιηγητών καταγεγραμμένες ως σημειώσεις, επιστολές, ημερολόγια, ταξιδιωτικά απομνημονεύματα. Μετά τον αιώνα 13ο μ.Χ., τα περιηγητικά κείμενα συνοδεύονται από χάρτες.

«Η Ελλάδος Περιήγησις» του Παυσανία (2ος αιώνας μ.Χ.) καθώς και τα «Ιστορικά υπομνήματα» και τα «Γεωγραφικά» του Στράβωνα (1ος αιώνας μ.Χ.) συγκαταλέγονται στα πρώτα σημαντικά περιηγητικά βιβλία με τα οποία διασώθηκαν πολύτιμες ιστορικές, πολιτιστικές, κοινωνιολογικές και ανθρωπολογικές πληροφορίες για την αρχαία εποχή και τον τότε γνωστό κόσμο.

Οι κατοπινοί περιηγητές αξιοποίησαν τις γραπτές πηγές των αρχαίων Ελλήνων περιηγητών και γεωγράφων.

Σύγχρονες μορφές περιηγητικών βιβλίων αποτελούν οι ταξιδιωτικοί οδηγοί και άλλα κείμενα που αποτυπώνουν το πανάρχαιο και διαχρονικό φαινόμενο του περιηγητισμού.

Η Ελληνική Βιβλιοθήκη του Ιδρύματος Ωνάση καθώς και η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη κατέχουν σπάνια και πλούσια συλλογή περιηγητικών βιβλίων. Επίσης, το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη στην ιστοσελίδα Travelogues^[5] παρουσιάζει, μετά από έρευνα στα περιηγητικά έργα, σημαντικό αριθμό εκδόσεων με εικονογράφηση από τον 15ο έως τις αρχές του 19ου αιώνα, και ενδεικτικά εκδόσεις από τον 19ο και έως τις αρχές του 20ού αιώνα.

Αναφορές

1. Άλμα πάνω↑ «Ελευθεροτυπία». Ελευθεροτυπία. 10/06/2010. Ανακτήθηκε στις 11/06/2015.
2. Άλμα πάνω↑ «Ψηφιακό Σχολείο-Λεξικό λογοτεχνικών όρων». Ανακτήθηκε στις 11/06/2015.
3. Άλμα πάνω↑ Βιστωνίτης, Αναστάσης (30/08/1998). «Το Βήμα». Το Βήμα. Ανακτήθηκε στις 11/06/2015.
4. Άλμα πάνω↑ «Πρόγραμμα Περιηγητών στη Γεννάδειο». Γεννάδειος Βιβλιοθήκη. Ανακτήθηκε στις 11/06/2015.
5. ↑ ^{Άλμα πάνω, στο:5,0 5,1} «Travelogues». Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη. 2014. Ανακτήθηκε στις 11/06/2015.

_____________

*Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Η Ταξιδιωτική Λογοτεχνία στην Ελλάδα

Αφιέρωμα: Ταξιδιωτική Λογοτεχνία*

Υπεύθυνος: Εισαγωγή - επιμέλεια:
Διονύσης Ν. Μουσμούτης


Η ταξιδιωτική γραφή δεν συνιστά λογοτεχνικό πάρεργο, αλλά πεζογραφικό είδος ή υποείδος, ως αναπλάθουσα λιγότερο ή περισσότερο φαντασιακά έναν τόπο και μια εποχή.

Η σύγκριση προς άλλα, λογοτεχνικά κείμενα, καταδεικνύει ότι δεν υπάρχουν στεγανά να την περιχαρακώνουν. Ταξιδιωτική λογοτεχνία έχουμε από τότε που άρχισαν να ασχολούνται συνειδητά με την ταξιδιωτική γραφή οι λογοτέχνες. Στη σύγχρονη ταξιδιωτική λογοτεχνία, η οποία μπορεί να μην είναι αμιγής ως προς το περιεχόμενό της, εμπεριέχονται το δοκίμιο, ο εσωτερικός μονόλογος, ακόμα και η αυτοβιογραφία.

Η ταξιδιωτική γραφή εξελίχτηκε σε ταξιδιωτική λογοτεχνία στα μέσα του 19ου αιώνα. Μέχρι τότε η λειτουργικότητα της ταξιδιογραφίας -ο όρος εμφανίστηκε πρόσφατα, ενδεχομένως από το «travel writing»- υπαγορευόταν αποκλειστικά από τις ιστορικές αναγκαιότητες και τούτο προέκυπτε επειδή το ταξίδι κατά κύριο λόγο εξυπηρετούσε πρακτικούς σκοπούς. Ως λογοτεχνικό είδος η ταξιδιωτική εντύπωση αποκαταστάθηκε την τέταρτη δεκαετία του 20ού αιώνα.

Ως αφετηρία της ελληνικής ταξιδιωτικής λογοτεχνίας έχει καθιερωθεί το έτος 1927, οπότε εγκαινιάστηκε η σειρά Ταξιδεύοντας του Νίκου Καζαντζάκη. Τα βιβλία υπό τον γενικό τίτλο Ταξιδεύοντας καθιερώθηκαν ως πρότυπο, καθιστώντας τον συγγραφέα τους το πρόσωπο εκείνο που συστηματοποίησε στην Ελλάδα το λογοτεχνικό είδος ή υποείδος της ταξιδιωτικής εντύπωσης. Τα ταξιδιωτικά κείμενα των πρώτων Ελλήνων ταξιδιογράφων παρουσιάζουν αποκλίσεις και διακυμάνσεις. Είναι πάντως γεγονός ότι, εκτός του Καζαντζάκη, εκείνοι που συνδέονται με τη συγκεκριμένη πεζογραφική ενασχόληση λόγω του πλούσιου έργου και της μακρόχρονης παρουσίας τους στον χώρο είναι οι Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Κώστας Ουράνης και Πέτρος Χάρης. Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο παρατηρείται μια έξαρση ταξιδιογραφικής παραγωγής με τις καταθέσεις καταξιωμένων συγγραφέων. Από τη δεκαετία του 1950 θα κάνουν την εμφάνισή τους στον χώρο και άλλοι συγγραφείς, ενίοτε με ιδιαίτερες αξιώσεις, αλλά δίχως ιδιαίτερη συνεισφορά, με αποτέλεσμα να «απολαμβάνουν» τον τίτλο του επιγόνου.

Στη δεκαετία του 1970 η ταξιδιωτική γραφή δεν κινεί ιδιαίτερα το ενδιαφέρον. Τα περισσότερα των κειμένων που κυκλοφορούν δεν διαθέτουν τις αντοχές να λειτουργήσουν ούτε ως λογοτεχνήματα προς χρήσιν τουριστών. Την επόμενη δεκαετία, παρά την εμφάνιση αρκετών αξιόλογων έργων, το είδος ή υποείδος δεν θα έχει απήχηση στο αναγνωστικό κοινό. Παράλληλα, όμως, σε μια εποχή που γίνεται ολοένα ερμητικότερη, θα αρχίσει διστακτικά να εμφανίζεται μια αλλαγή στη μορφή, μια νέα αντίληψη η οποία επέτασσε όχι μια απλή παρουσίαση, αλλά μια ερμηνεία, που να εκφράζεται με τρόπο υπαινικτικό. Πρόκειται για μια νέα αντίληψη που ακολουθούσε τα desiderata της σύγχρονης πεζογραφίας.

Τα τελευταία χρόνια του 20ού αιώνα, και στα πρώτα του τρέχοντος, σημειώνεται μια ποικιλία τόσο στη θεματολογία όσο και στη μορφή. Οι ικανότεροι εκπρόσωποι του είδους αποκρυσταλλώνοντας τις σύγχρονες προκλήσεις-απαιτήσεις θα οδηγήσουν τη γραφή τους σε νέους δρόμους, προς αποκάλυψη της ψυχής του τόπου. Παράλληλα θα παρατηρηθεί ένας μεγάλος αριθμός καλογραμμένων βιβλίων και από μη «επαγγελματίες» συγγραφείς, με αποτέλεσμα, εκτός από την αναβάθμιση, και την εντυπωσιακή διεύρυνση της ταξιδιωτικής γραφής.

Δ.Ν.Μ.

___________________

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=181052

Αννίτα Παναρέτου - Ελληνική ταξιδιωτική λογοτεχνία - Σπάνιο έργο στην ελληνική βιβλιογραφία, ανεκτίμητο για την ήδη πενιχρή μας ταξιδιωτική λογοτεχνία

    ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ   

Η πεντάτομη αυτή σειρά παρακολουθεί τη ματιά με την οποία είδαν οι Έλληνες τον κόσμο, κατά το πολύ μακρύ διάστημα από τον Όμηρο ως τις μέρες μας. Ο πρώτος τόμος της ανιχνεύει σε μια εκτενή εισαγωγή την πορεία της ελληνικής ταξιδιωτικής γραφής, ως την τελική της μεταμόρφωση σε γνήσια ταξιδιωτική λογοτεχνία, με πρώτο διδάξαντα τον Νίκο Καζαντζάκη. Εδώ ο αναγνώστης θα έχει επίσης την ευκαιρία να γνωρίσει αντιπροσωπευτικά κείμενα, αρχαία, βυζαντινά και νεότερα ως τον 19ο αιώνα, σελίδες ετερόκλητες, με την υπογραφή προσώπων όπως οι Ηρόδοτος, Ξενοφών, Νέαρχος, Παυσανίας, Θεόδωρος Στουδίτης, Βησσαρίων καρδινάλιος, Μανουήλ Β΄ ο Παλαιολόγος και με πολλαπλό ενδιαφέρον στην αναμφισβήτητη ιδιαιτερότητά τους.   

O Α΄ Τόμος, εκτός από την κοινή για το σύνολο της σειράς εισαγωγή, περιλαμβάνει ετερόκλητα αντιπροσωπευτικά κείμενα αρχαία, βυζαντινά και νεότερα ως το 19ο αιώνα με την υπογραφή προσώπων όπως οι Ηρόδοτος, Ξενοφών, Νέαρχός, Παυσανίας, Θεόδωρος, Στουδίτης, Βησσαρίων καρδινάλιος, Μανουήλ Β΄ ο Παλαιολόγος. 

Ο Β΄ Τόμος καλύπτει την πλουσιότατη ταξιδιογραφία της περιόδου αυτής. Ανάμεσα στους πολυάριθμους Έλληνες που, μετά τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα το ΄21 περιηγούνται και δημοσιεύουν, συγγραφείς όπως ο Ραγκαβής, Βικέλας, Πάλλης, Κονδυλάκης, Προβελέγγιος, Δροσίνης, Καρκαβίτσας, Νιρβάνας, Μωραϊτίδης γίνονται, στο γύρισμα του αιώνα, οι πρόδρομοι του ταξιδιωτικού λογοτεχνήματος. 

Στον Γ΄ Τόμο οι Καζαντζάκης, Ουράνης, Παναγιωτόπουλος, Παπαντωνίου, Παπατσώνης, Κόντογλου, Βενέζης, Μυριβήλης, Θεοτοκάς – μαζί τους και οι Χάρης, Καραντώνης, Μελάς- δηλαδή οι κορυφαίοι συγγραφείς που ανέδειξαν στην Ελλάδα την ταξιδιωτική λογοτεχνία κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, προσφέρουν με τα πολυσέλιδα κείμενά τους μια αναγνωστική πανδαισία. 

Ο Δ΄ Τόμος φιλοξενεί κείμενα λογοτεχνών που επίσης παρουσίασαν έργο κατά το Μεσοπόλεμο, χωρίς να είναι συστηματικοί ταξιδιογράφοι (Σεφέρης, Ράντος, Καραγάτσης, Λουντέμης, Στασινόπουλος κ.α.), καθώς και κείμενα που αντανακλούν την πορεία και την πολυμορφία της ταξιδιωτικής πεζογραφίας των τελευταίων ετών: έργα αξιόλογα που ακολουθούν την πεπατημένη και σελίδες-δείγματα της νέας γραφής, που οδηγεί την ταξιδιογραφία σε καινούργιους, συναρπαστικούς δρόμους (ενδεικτικά αναφέρονται Κασδάγλης, Αλαβέρας, Αλεξανδρόπουλος, Λορεντζάτος, Βασιλικός, Γιανναράς, Τσάτσου, Κορομηλά, Αντωνοπούλου, Λαγκέ). 

Ο Ε΄ Τόμος, πολυάριθμοι συγγραφείς με ελάχιστα κοινά στοιχεία λογοτεχνικού προσανατολισμού (π.χ. Αντιγόνη Μεταξά, Κόντογλου, Παπαδιαμάντης, Πρεβελάκης, Ιωάννου, Βρεττάκος, Γαβριηλίδης κ.α.) συνυπάρχουν σε ένα ανθολόγιο σελίδων από την παιδική ταξιδιωτική λογοτεχνία, την καστρολογία, τις γραφές για τις ιδιαίτερες ή για τις νέες πατρίδες, το ταξίδι στο μέτωπο σε καιρό πολέμου, από το ταξιδιωτικό ρεπορτάζ και τα λογοτεχνικά περιοδικά. Στο τέλος και των πέντε τόμων ο αναγνώστης θα συναντήσει βιογραφικά των ανθολογούμενων συγγραφέων, σύντομες πληροφορίες για το ταξιδιωτικό τους έργο και πλήρεις βιογραφικές ενδείξεις για την προέλευση των κειμένων. Θα συναντήσει επίσης ευρετήρια των τόπων που αναφέρονται στα ανθολογημένα κείμενα – στον πρώτο τόμο το ευρετήριο αφορά στα πρόσωπα που αναφέρονται στην εισαγωγή- ενώ στον Ε΄ Τόμο περιλαμβάνεται και η «Βιβλιογραφία της Ελληνικής Ταξιδιωτικής Γραφής 1850-1990″, με 1.100 περίπου λήμματα. (Από την παρουσίαση της έκδοσης)   

~~~

Η Ξένη Μπαλωτή γράφει για την ταξιδιωτική διαδρομή της Αννίτας Παναρέτου 

Ο Ν.Καζαντζάκης έλεγε πως «Το ταξίδι κι η εξομολόγηση (κι η δημιουργία είναι η ανώτερη και πιστότερη μορφή της εξομολόγησης) στάθηκαν οι δυο μεγαλύτερες χαρές της ζωής μου», και αυτό έχει γίνει το μότο μου. Κάποια ταξίδια τα βιώνω με όλους τους τρόπους, κάποια άλλα αφήνοντας το νου να ταξιδεύει μέσα από τις σελίδες των βιβλίων ! Μία τέτοια περίπτωση εξαιρετικής αξίας λόγω του πλούτου των συγγραφέων που ανθολογούνται και των πτυχών που προσεγγίζονται είναι το 5τομο έργο της Αννίτας Παναρέτου με τίτλο : «Ελληνική ταξιδιωτική λογοτεχνία». Από την ημέρα που το απέκτησα έχει γίνει η παρέα ακόμη και του κλεμμένου 5λεπτου. Γιατί η μεγάλη ιδιαιτερότητα αυτής της εργασίας είναι πως αναδεικνύει την εξωστρέφεια της φυλής μας ήδη από την εποχή του Ομήρου έως και τον 20ο αι. Αν διδαχθήκαμε συλλογικά δεν ξέρω, προσωπικά σίγουρα ο καθένας θα πάρει ότι ο νους του του επιτρέψει! Σπάνιο έργο στην ελληνική βιβλιογραφία, ανεκτίμητο για την ήδη πενιχρή μας ταξιδιωτική λογοτεχνία.

___________
Πηγή: http://www.globalview.gr/

http://protoselido-online.blogspot.gr/2015/04/blog-post.html
Αναρτήθηκε από Πάνος Αϊβαλής