* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * ** * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
.................................................................................Κείμενα και Ιστορία της Ταξιδιωτικής γραφής............
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

~~


...................."Η συμφιλίωση των πολιτισμών περνά μέσα από την οικουμενικότητα της Παιδείας"

........................................................."Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει" Γιώργος Σεφέρης [1900-1971]

Editorial // περιηγητής
Η Φωτό Μου
Επιμέλεια Σελίδας: Πάνος Αϊβαλής - http://www.yfos-texnes.blogspot.gr

Κυριακή, 13 Δεκεμβρίου 2015

Κυριακή στη γειτονιά του τάνγκο

Σαν Τέλμο - Μπουένος Αϊρες


Κείμενο - Φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Μητσάκης*
Κάθε εβδομάδα, στην καρδιά του Μπουένος Αϊρες, η καλλιτεχνική συνοικία Σαν Τέλμο λικνίζεται στους ρυθμούς του τάνγκο, γιορτάζει ακούγοντας νοσταλγική μουσική και εντυπωσιάζει με την υπαίθρια αγορά της.Οταν βρεθείτε κι εσείς στην πρωτεύουσα της Αργεντινής, φροντίστε να είναι οπωσδήποτε Κυριακή!

«Το Μπουένος Αϊρες είναι αιώνιο, με τον τρόπο που είναι το νερό και ο αέρας», ισχυριζόταν ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες για την πόλη του. Αυτή την αισθησιακή μητρόπολη της Λατινικής Αμερικής, που έχει ταυτιστεί με τη νοσταλγία, τη μελαγχολία και τον ρομαντισμό και προσφέρει στους επισκέπτες της δυνατά συναισθήματα και ανεξίτηλες αναμνήσεις.
Στην πολύχρωμη συνοικία Λα Μπόκα, τη φτωχογειτονιά με τα ξύλινα σπίτια των Γενοβέζων μεταναστών 
Φωτο: Κωνσταντίνος Μητσάκης
%IMAGEALT%
Παραδομένο στους φιλήδονους ρυθμούς του τάνγκο, το «Παρίσι της Λατινικής Αμερικής» είναι μια μεγαλούπολη με αξιοσημείωτη αρχιτεκτονική ποικιλία και ιδιαίτερο χαρακτήρα, όπου τα πάντα φανερώνονται αμέσως: η φτώχεια, η αξιοπρέπεια, το πάθος, ο έρωτας, η ελπίδα, τα χαμένα όνειρα.
Πολυσύνθετο και ατμοσφαιρικό, το Μπουένος Αϊρες απαρτίζεται από 48 συνοικίες (μπάριος), με πιο φημισμένες τις Ρεκολέτα, Παλέρμο Βιέχο, Πουέρτο Μαδέρο, Μικροσέντρο, τη Λα Μπόκα με τα ξύλινα χρωματιστά σπίτια των Ιταλών (Γενοβέζων) μεταναστών) και φυσικά το Σαν Τέλμο.

________________
http://www.thetravelbook.gr/article.asp?catid=29587&subid=2&pubid=64263628

Παρασκευή, 2 Οκτωβρίου 2015

Έκθεση για την Αθήνα του 17ου - 19ου αιώνα

    Ειδήσεις

“Ένα όνειρο ανάμεσα σε υπέροχα ερείπια. Περίπατος στην Αθήνα των περιηγητών, 17ος-19ος αιώνας”, ονομάζεται η νέα περιοδική έκθεση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, που θα εγκαινιάσει τη Δευτέρα 7 Σεπτεμβρίου η πρωθυπουργός, Βασιλική Θάνου, παρουσία της αναπληρώτριας υπουργού Πολιτισμού Μαρίνας Λαμπράκη.
Όπως πληροφορεί το Υπουργείο Πολιτισμού, η έκθεση, που αποτελεί προάγγελο της επετείου 150 χρόνων από τη θεμελίωση τού Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, η οποία θα εορταστεί το 2016, σχεδιάστηκε για να προσφέρει έναν νοητό περίπατο στη μνημειακή Αθήνα της περιόδου από τον 17ο μέχρι και τον 19ο αιώνα, με συνοδοιπόρους τους Ευρωπαίους περιηγητές, “πού επιχειρούν το μεγάλο ταξίδι στην πρωτεύουσα πόλη του Ελληνισμού και, εμπνευσμένοι από το κίνημα του κλασικισμού, αποτυπώνουν τα "υπέροχα ερείπια" του ιστορικού της παρελθόντος”.
“Είκοσι δύο εικονογραφημένες περιηγητικές εκδόσεις και δεκατέσσερα πρωτότυπα έργα τέχνης, ελαιογραφίες, υδατογραφίες και χαρακτικά από τις συλλογές της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων προσφέρουν τοπία, εικόνες, μνημεία και χρονικές στιγμές της Αθήνας των περιηγητών, ανατροφοδοτούν τη φαντασία μας και δημιουργούν σημεία εκκίνησης για τις προσωπικές μας αναγνώσεις.
Τριάντα πέντε μαρμάρινα γλυπτά του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, πολλά από τα οποία παρουσιάζονται στην έκθεση για πρώτη φορά, συνδιαλέγονται με τα έργα των περιηγητών συμπληρώνοντας το γοητευτικό τους αφήγημα για τη μνημειακή τοπογραφία της πόλης.
“Τη μουσειακή εμπειρία συμπληρώνουν τα μουσικά ακούσματα από τις πατρίδες των περιηγητών, αλλά και η Ελληνική μουσική, όπως αυτή που κατέγραψε επισκεπτόμενος την Αθήνα το 1874-75 ο Γάλλος συνθέτης και θεωρητικός της μουσικής L.A. Bourgault-Ducoudray”, όπως αναφέρει σχετική ανακοίνωση του ΥΠΠΟ.

Κυριακή, 30 Αυγούστου 2015

Το ταξίδι και η καταγραφή του ήταν μία από τις εκφάνσεις της νεωτερικότητας και του κινήματος του ρομαντισμού

   Μαθητεία στον Νότο του κλασικού παρελθόντος  


Η ταξιδιωτική πεζογραφία είναι ένα ιδιαίτερο, καθιερωμένο λογοτεχνικό είδος, το οποίο διακρίνεται για την πολλαπλότητα των αναγνώσεών του και τα πολιτισμικά και ανθρωπολογικά συμφραζόμενά του.
Αναπτύχθηκε κατά τους Νέους Χρόνους και ειδικότερα τον 18ο αιώνα. Αφηγηματικά εκδηλώθηκε είτε με την κλασική διήγηση των ταξιδιωτικών συμβάντων και εντυπώσεων είτε με τη μορφή της ημερολογιακής καταγραφής τους είτε με τον τρόπο της επιστολικής αναφοράς.
Το ταξίδι και η καταγραφή του ήταν μία από τις εκφάνσεις της νεωτερικότητας και του κινήματος του ρομαντισμού. Οι λόγιοι των Νέων Χρόνων ήθελαν να διευρύνουν τους ορίζοντές τους, να γνωρίσουν άλλους λαούς και διαφορετικούς τρόπους ζωής και σκέψης.
Ηθελαν ακόμα να γνωρίσουν τους τόπους όπου άνθησε ο ελληνορωμαϊκός πολιτισμός - η μήτρα της ευρωπαϊκής παράδοσης.
Ενας από τους κορυφαίους, ολικούς διανοούμενους της Ευρώπης του 18ου αιώνα, ο Γκέτε, ήταν φυσικό να ταξιδέψει στον Νότο και να καταγράψει τις εμπειρίες του.
Η επιθυμία του δε, να γνωρίσει την Ιταλία, τον τόπο της κλασικής και αναγεννησιακής παιδείας και τέχνης, ήταν τόσο έντονη που την ημέρα των γενεθλίων των 37 του χρόνων αναχώρησε κρυφά από τη λουτρόπολη του Κάρλσμπαντ, όπου είχε μεταβεί με πολλές προσωπικότητες της εποχής.
Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε  «Το ταξίδι στην Ιταλία»
Ο Γκέτε, με τη μορφή των ημερολογιακών και επιστολικών καταγραφών, περιγράφει αναλυτικά και σχεδόν καθημερινά την κάθοδό του από τον γερμανικό Βορρά στον ιταλικό Νότο. Η Βερόνα, η Βενετία, η Ρώμη, η Νάπολη και η Σικελία ήταν οι κύριοι σταθμοί του ταξιδιού του, που ξεκίνησε το 1786 και διήρκεσε έως το 1788.
Στη διαδρομή του αυτήν, παρατηρεί και καταγράφει τη φύση, τους δρόμους, τις καλλιέργειες, τις πόλεις, τους τόπους που διέρχεται και τις μικροκοινωνίες που συναντά.
Αντιπαραβάλλει διαρκώς τον μεσογειακό ιταλικό τρόπο ζωής με τον, από τότε, σχετικά κανονιστικό γερμανικό και μάλλον κλίνει προς τον πρώτο. Δεν παύουν βέβαια να τον ξενίζουν και να τον προβληματίζουν κάποιες τυπικές «νότιες» αντιδράσεις και καταστάσεις, όπως τα σκουπίδια στους δρόμους των πόλεων.
Ο Γκέτε, όμως, βλέπει και αισθάνεται το ταξίδι του κυρίως ως μαθητεία. Σε κάθε πόλη-σταθμό της διαδρομής του καταγράφει τις εκκλησίες, τα παλάτια και τα κτίρια που τον εντυπωσιάζουν, μελετά την αρχιτεκτονική τους και γράφει για τους δημιουργούς τους, όπως ο Αντρέα Παλλάντιο.
Αναζητά, βλέπει και αναλύει έργα της αναγεννησιακής κυρίως ζωγραφικής και γλυπτικής, και καλλιτεχνών όπως ο Ραφαήλ, ο Τιτσιάνο και ο Βερονέζε.
Παθιάζεται κυριολεκτικά με τη μνημειακή αρχαιοελληνική και ρωμαϊκή κληρονομιά της Ιταλίας.
Επισκέπτεται αρχαίους ναούς, θέατρα, τη σχετικά διατηρημένη Πομπηία και, με τα σημαντικά γνωστικά του εφόδια, εντοπίζει τις διαφορές μεταξύ των αρχαιοελληνικών και ρωμαϊκών ρυθμών και τεχνοτροπιών και εκφέρει τον στοχασμό του για την κλασική τέχνη.
Επιπλέον, αναθέτει στον συμπατριώτη του ζωγράφο Τισμπάιν τη ζωγραφική και σχεδιαστική απεικόνιση των μνημείων που κέντρισαν περισσότερο το ενδιαφέρον του.
Σημειωτέον ότι στον Τισμπάιν οφείλεται ο γνωστός πίνακας που απεικονίζει εξαιρετικά τον Γκέτε στην εξοχή της Ρώμης. Παρά την έλξη που ασκεί πάνω του ο ελληνορωμαϊκός πολιτισμός, ο Γκέτε δεν μένει μόνο σ’ αυτό.
Παρακολουθεί θρησκευτικές λειτουργίες και γιορτές αλλά και παραστάσεις όπερας και θεάτρου, τις οποίες και περιγράφει κριτικά.
Ως γνήσια ολικός, αναγεννησιακός διανοούμενος δε, με αυξημένη τη δίψα για τη γνώση όλων των φαινομένων του φυσικού κόσμου, παρατηρεί τις εκρήξεις του Βεζούβιου και η περιέργειά του τον ωθεί έως το χείλος του κρατήρα.
Για τον Γκέτε το ταξίδι του στην Ιταλία δεν είναι μόνο η καταγραφή των εξωτερικών και των αισθητικών εμπειριών του. Τα αυτοβιογραφικά στοιχεία, για τη διανοητική του συγκρότηση κυρίως, είναι έντονα, όπως και οι πολλές αναφορές σε άλλους λόγιους, φίλους και δασκάλους του, όπως ο Βίνκελμαν και ο Χέρντερ.
Η πολλαπλή επίδραση του ταξιδιού στην Ιταλία στην πνευματική πορεία του Γκέτε, αλλά και το άνυσμα της σκέψης και των ενδιαφερόντων του, αναδεικνύονται αδρά από το κείμενο, το οποίο αποδίδεται σε καλά και ρέοντα ελληνικά από τον Γιώργο Δεπάστα. Το εξώφυλλο, όμως, είναι ανεξήγητη παραφωνία.
[related-articles]
_______________

Κυριακή, 16 Αυγούστου 2015

Περιπλανήσεις της σε μια Ελλάδα αυθεντική της Simone Taillefer

  ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΣΤΟΝ 21ο αιώνα  

«Εχει πάει σχεδόν παντού: σε όλες τις περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, στην Κρήτη, στην Εύβοια, και σε 40 από τα νησιά μας», λέει η συνταξιούχος καθηγήτρια



Τις περιπλανήσεις της σε μια Ελλάδα αυθεντική, έξω από τους δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, την οποία ίσως να αγνοούν πολλοί από τους κατοίκους της, καταγράφει η Γαλλίδα συνταξιούχος καθηγήτρια γαλλικών, λατινικών και αρχαίων ελληνικών Simone Taillefer στην ιστοσελίδα της www. greceignoree.com (Η αγνοημένη Ελλάδα).
Η κ. Taillefer, η οποία αισθάνεται συγγενής με τους Ελληνες, παρουσιάζει στην ιστοσελίδα, στα ελληνικά και τα γαλλικά, σε 30 μικρά διηγήματα τις ασυνήθιστες συναντήσεις της με ανθρώπους και ζώα στην Ελλάδα (για παράδειγμα με τον «Ποιητή της Κέρκυρας», τη «Μαύρη Γάτα της Μάνης», τον «Απιστο της Ανω Σύρου», τη «Χωρική της Θάσου»), αλλά και τα μέρη που της έκαναν εντύπωση.
Μάλιστα, τη μετάφραση την έκανε η ίδια μια και, όπως εξήγησε, δύο χρόνια προτού βγει στη σύνταξη αποφάσισε να μάθει εκτός από τα αρχαία και τα νέα ελληνικά για να μπορεί να διαβάσει τις εφημερίδες και να μιλήσει με τους ανθρώπους.
Το 2005 ξεκίνησε ιδιαίτερα μαθήματα με μια Ελληνίδα που μένει στο Μονπελιέ, με την οποία έγιναν φίλες και οι δικοί της στην Ελλάδα αποτελούν την «ελληνική οικογένειά της». Μετά τη συνταξιοδότηση της, πήρε δύο μάστερ νέων ελληνικών από το πανεπιστήμιο του Μονπελιέ, ενώ είναι και μεταφράστρια νεοελληνικής λογοτεχνίας (εξέδωσε με δικά της έξοδα συλλογή με διηγήματα της Γαλάτειας Καζαντζάκη και αυτή την περίοδο μεταφράζει Βαγγέλη Κολώνα).
Από το 2009, ξεκίνησε να εξερευνεί την Ελλάδα μόνη της, κάνοντας δύο με τρία ταξίδια κάθε χρόνο, από δύο έως πέντε εβδομάδες το καθένα, μόνο, όμως, την άνοιξη και το φθινόπωρο γιατί φοβάται τη ζέστη. Εχει πάει σχεδόν παντού: σε όλες τις περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, στην Κρήτη, στην Εύβοια, και σε 40 από τα νησιά μας. Προτιμάει τα πιο αυθεντικά μέρη, χωρίς πλήθος τουριστών και «τεράστια ξενοδοχεία που παραμορφώνουν το τοπίο».
Οπως είπε, επιλέγει τις μοναχικές περιπλανήσεις γιατί θέλει να είναι απολύτως ελεύθερη να εξερευνήσει την Ελλάδα με τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο. «Περπατάω πολύ (στην αρχή, μέχρι επτά ώρες κάθε μέρα, τώρα λιγότερο), δεν κολυμπάω, επισκέπτομαι όλα τα μουσεία και τα ιστορικά μνημεία... και κυρίως χρειάζομαι να μιλήσω ελληνικά με τους ανθρώπους που συναντάω. Ποιος ή ποια σύντροφος θα υποτασσόταν σε τέτοιες απαιτήσεις;», αναρωτήθηκε.
Επιπλέον, θέλει να αποδείξει στις γυναίκες της ηλικίας της, «ότι η ζωή δεν τελειώνει μετά τα 60 και είναι ικανές να κάνουν πράγματα μόνες τους».
Δημιούργησε την ιστοσελίδα για να κρατήσει ζωντανές τις αναμνήσεις των ταξιδιών, τις φωτογραφίες που τράβηξε (έχει περίπου 5000) και τα σημειώματα που έγραφε κάθε μέρα. Ηθελε, ακόμη, να μοιραστεί την εμπειρία της, πέρα από τον στενό κύκλο των φίλων, και να παροτρύνει τους τουρίστες να επισκεφτούν μέρη που δεν τους έρχονται στο μυαλό. «Πράγματι, στοιβάζονται πάντα στα ίδια μέρη, ενώ υπάρχουν παντού στην Ελλάδα θαύματα της φύσης και της τέχνης. Για παράδειγμα, οι Γάλλοι πηγαίνουν πολύ στις Κυκλάδες, στην Κρήτη ή στην Πελοπόννησο σχεδόν όλοι αγνοούν τη Βόρεια Ελλάδα ή τα βορειοανατολικά νησιά» συμπλήρωσε.
Πολλά είναι τα μέρη στην Ελλάδα στα οποία ελπίζει να ξαναπάει: στη Μήλο, για τους πολύχρωμους βράχους, στην Ικαρία για τα ιδιόμορφα σπίτια, όπου οι κάτοικοι έβρισκαν καταφύγιο από τους πειρατές, στα Ζαγοροχώρια για τις γέφυρες, στην Άρτα για τα βυζαντινά μνημεία, στη Μάνη για το βραχώδες τοπίο και τα πρωτότυπα χωριά.
Το επόμενό της ταξίδι θα είναι τον Οκτώβριο, στο Ναύπλιο, τη Μονεμβασιά, όπου «η τοποθεσία και τα ίχνη της ιστορίας συνδυάζονται εξαιρετικά», τις Σπέτσες και τα Κύθηρα.
Η κ. Taillefer τόνισε ότι επιλέγει, εδώ και πέντε χρόνια, να εξερευνά την Ελλάδα, γιατί έχει «επίμονη ιδιοσυγκρασία». «Είχα άλλα πάθη στη ζωή μου, την ιστιοπλοΐα, τα άλογα, την κλασική μουσική ( παίζω πιάνο), και σε καθεμία δραστηριότητα θέλησα να αφιερωθώ με εμπεριστατωμένο τρόπο. Δεν με ενδιαφέρει να μείνω στην επιφάνεια, να κάνω ζάπινγκ» ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Δεν βαριέμαι ν' αγναντεύω την ποικιλία των τοπίων, με τον συνδυασμό των βουνών και της θάλασσας, το δάσους και τις λίμνες, τους βράχους και την πρασινάδα. Δεν βαριέμαι τα χρώματα που δίνουν οι βουκαμβίλιες, το άρωμα των λεμονιών και του γιασεμιού. Δεν βαριέμαι, κυρίως, να μιλάω αυτή τη γλώσσα, την πιο παλιά του δυτικού κόσμου» υπογράμμισε.
Μεγαλύτερο ελάττωμα των Ελλήνων θεωρεί την οδηγική συμπεριφορά, ενώ πρόσθεσε ότι, όπως και οι Γάλλοι, νομίζουν ότι οι πόροι του κράτους... «πέφτουν από τον ουρανό».
Ευχάριστα την εξέπληξαν η φιλοξενία, η διάθεση εξυπηρέτησής τους, το γεγονός ότι είναι εύκολο να έρθεις σε επαφή μαζί τους και ότι έχουν κρατήσει τις παραδόσεις τους.

______________

Σάββατο, 15 Αυγούστου 2015

ΒΑΣΚΟ ΝΤΑ ΓΚΑΜΑ Το Πρώτο Ταξίδι στις Ινδίες

Εισαγωγή - Μετάφραση: Μαρία Φερρέιρα - Χιδίρογλου
Έτος Α΄ Έκδοσης: 1987
Σελ. 112,

Οικονομία, ταχύτητα, αποτελεσματικότητα, συντονισμός και εκμετάλλευση χρόνου είναι τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα των ανακαλύψεων της εποχής του βασιλιά της Πορτογαλίας Ιωάννη Β΄. Η ανακάλυψη του βορείου τμήματος της άγνωστης ακτής της Αφρικής, από το Ακρωτήριο Μποζαντόρ ως το Ακρωτήριο της Αγίας Αικατερίνης, κράτησε σαράντα χρόνια και χρειάστηκαν τριάντα ταξίδια. Για την ανακάλυψη του νοτίου τμήματος, από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, χρειάστηκαν μόνο πέντε χρόνια και τρία ταξίδια, δυο του Ντιόγκο Κάο και ένα του Βαρθολομαίου Ντίαζ, κάτι που προϋποθέτει, πάνω από όλα, βελτίωση τεχνικών γνώσεων, που από δω και πέρα θα βασιστούν στην έρευνα λεπτομερειακών στοιχείων που είχαν συγκεντρωθεί από τα προηγούμενα ταξίδια. Αυτό συνέβη, π.χ., με την προσαρμογή του συστήματος της μέτρησης του ύψους των αστέρων από τον ήλιο, που είχαν ανακαλύψει οι αρχαίοι Έλληνες και εφαρμόστηκε μετά από τον βασιλιά Ιωάννη Β΄ πριν στείλει τον Ντιόγκο Κάο στις ρότες του Νοτίου Ημισφαιρίου, όπου δεν ήταν δυνατός ο καθορισμός του ύψους σε σχέση με τον Πολικό Αστέρα. Το ίδιο έγινε και με το ταξίδι του Βάσκο ντα Γκάμα, το πρώτο που πραγματοποιήθηκε στ’ ανοιχτά της αφρικανικής ακτής, κάτι που προϋποθέτει την βαθιά γνώση των ανέμων και των ρευμάτων του Νοτίου Ατλαντικού.
Όλα αυτά τα δεδομένα που περιγράφονται με συναρπαστικές λεπτομέρειες σ’ αυτό το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο, επικροτούν με τον πιο επιγραμματικό τρόπο τη μεγάλη διάσταση που σημείωσαν οι πορτογαλικές ανακαλύψεις στο παρελθόν.

Τα μεγάλα ταξίδια των Πορτογάλων συγκρίνονται συχνά με τα σύγχρονα προγράμματα ανακαλύψεων καινούργιων κόσμων, πέραν από τον δικό μας, ως τα τελευταία σύνορα του ανθρώπου: στο απέραντο διάστημα. Ένα πλοίο στις Ινδίες - Ένας άνθρωπος στο φεγγάρι. Η σύγκριση αυτή δεν στερείται κάποιας βάσης: και τα δύο επιτεύγματα συνδέονται με κοινά χαρακτηριστικά, δηλ. την επιστήμη και τη μέθοδο, την προσεκτική και σταδιακή πρόοδο, την επιλογή των κατάλληλων πλοίων, την εξεύρεση και προετοιμασία πληρωμάτων, την χρησιμοποίηση νέων τεχνικών μέσων, τα ταξίδια προς το άγνωστο και την επιστροφή με την ταυτόχρονη υπερνίκηση των στοιχείων της φύσεως. Κι όμως, πόσο απλές και ασφαλείς φαίνονται σήμερα οι εκδρομές στο διάστημα, χωρίς τη δίψα, χωρίς τους πυρετούς, χωρίς σκορβούτο, συγκρινόμενες με την εποποιία των θαλασσών.

_____________
http://www.stochastis.gr/Catalogue/tax006_Gama.htm

Πέμπτη, 30 Ιουλίου 2015

Το έργο "Απ' την Ελλάδα" γραμμένο από το Στράτη Μυριβήλη

  Ταξιδιωτική λογοτεχνία  


Ολυμπία (1958)
Το έργο "Ολυμπία" είναι ένα από τα ταξιδιωτικά της συλλογής του Στράτη Μυριβήλη το οποίο γράφτηκε το 1958. Σήμερα αποτελεί σπάνια έκδοση γι' αυτό και δεν έχει βρεθεί κάποιο απόσπασμά του.
Απ' την Ελλάδα (1954)
Το έργο "Απ' την Ελλάδα" γραμμένο από το Στράτη Μυριβήλη το 1954, κατατάσσεται στη συλλογή με τα ταξιδιωτικά.
[Απόσπασμα]

"Ταξίδι..."
Τι είναι αλήθεια ένα ταξίδι;

Νομίζω πως δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά ένας ακόμα τρόπος για να εξερευνούμε και να διαπιστώνουμε τις δυνάμεις που κατέχει η ψυχή και ο νους μας στο να ανταποκρίνεται συνθετικά στα φαινόμενα που αντικρίζει. Τα εξωτικά νησιά, τα μαγικά τοπία είναι μονάχα μια πρόφαση για το ταξίδι. Μέσα μας είναι όλα αυτά τα θαύματα και παίρνουμε το καράβι για να πάμε να τ’ ανακαλύψουμε. Πως το είπε υπέροχα κείνος ο άγιος αναχωρητής, που πήγε ν’ ασκητέψει στη Θηβαΐδα της Αιγύπτου: «Απέρχομαι εις την έρημον του επισκέψασθαι εμαυτόν». Μία νέα αυλαία ανοίγεται μπροστά στις διψασμένες μας αισθήσεις. Όμως μέσα μας είναι η σκηνή, μέσα μας είναι η μαγεία του νέου έργου. Το καράβι χρειάζεται για νάχουμε ένα κατάλληλο θεωρείο. Ο θεατής είναι ο ίδιος, ο παλιός. Μέσα μας ησυχάζει ένα όργανο πολύχρονο, ευαίσθητο, έτοιμο να ηχήσει αρμονικά, χαρούμενα ή λυπητερά με το πιο ανάλαφρο φύσημα της αύρας σαν την λύρα την Αιολική. Όμως ο τρόπος που θα τραγουδήσουμε το τραγούδι της ζωής, είναι από πριν αυστηρά καθορισμένος. Μέσα μας είναι όλα τα ταξίδια που δεν κάναμε. Μέσα μας είναι όλα τα δράματα που δεν είδαμε, τα τραγούδια που δεν τραγουδήσαμε. Μέσα μας τα χρώματα και οι ήχοι, τα τοπία, οι χαρές και οι λύπες, που ακόμα δεν αντικρίσαμε. Μόνο που περιμένουν τον αντίστοιχον ερεθισμό που θα τα ξυπνήσει και θα τα κάνει να μιλήσουν, να τραγουδήσουν, να γελάσουν ή να μορφάσουν από οδύνη.

  Θέλω να πω με όλ’ αυτά πως οι ταξιδιωτικές εντυπώσεις, όσες φορές είναι ειλικρινείς, δεν περιγράφουν αντικειμενικά τα πράγματα που είδαμε. Περιγράφουν μονάχα τον εαυτό μας, και τη στάση του αντίκρυ στα πράγματα που είδαμε. Τώρα, είναι προς όφελος του αναγνώστη αυτό; Ή μήπως είναι εις βάρος του;

  Πιστεύω πως είναι προς όφελός του.

  Οι ταξιδιωτικές εντυπώσεις ενός συγγραφέα δε γίνεται νάναι μια σειρά φωτογραφίες. Δεν είναι τίποτ’ άλλο, παρά «ο συγγραφέας μέσα στο ταξίδι του». Ο Παπαντωνίου, ο Πάλλης, ο Ψυχάρης, ο Ουράνης, ο Μελάς, ο Χρήστος Ζαλοκώστας, ο Παναγιωτόπουλος, ο Καζαντζάκης, είναι ενδιαφέροντες συγγραφείς ταξιδιωτικών εντυπώσεων, επειδή – και σε όσο βαθμό – έμειναν πιστοί προς τον εαυτόν τους και όχι προς τα πράγματα και τα συμβάντα που αντίκρισαν. Πιστός προς τα πράγματα είναι μονάχα ο Μπαίντεκερ. Γι’ αυτό και δεν έχει άλλους αναγνώστες εξόν από τους χαζούς τουρίστες που τους λείπει η φαντασία.[…]

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Ο Στράτης Μυριβήλης, ψευδώνυμο του Ευστράτιου Σταματόπουλου, ήταν το πρώτο από τα πέντε παιδιά του Χαράλαμπου και της Ασπασίας Σταματοπούλου. Μέτριος μαθητής, παίρνει το απολυτήριό του από την Αστική Σχολή Συκαμιάς το 1903. Εκεί, ο σχολάρχης Σπύρος Αναγνώστου, με το κιτρινισμένο δάχτυλό του πάνω στον ανοιγμένο ελληνικό χάρτη, έκανε περιπάτους πάνω στα Βαλκάνια, στη Μικρασία και μέσα στις ελληνικές θάλασσες, περιπάτους αντάξιους της Μεγάλης Ιδέας. Έτσι ξεκινάει ο Μυριβήλης το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του Απ' την Ελλάδα. Από τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς έως το 1909 φοιτά στο Γυμνάσιο Μυτιλήνης και στο Γυμνάσιο των Κυδωνιών. Στα γυμνασιακά θρανία η επαφή του με σημαντικά κείμενα του δημοτικισμού Το Ταξίδι του Ψυχάρη, Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου του Κωστή Παλαμά, η Ιλιάδα του Αλέξανδρου Πάλλη, τα διηγήματα του Αργύρη Εφταλιώτη, Τα Λόγια της Πλώρης του Ανδρέα Καρκαβίτσα, αλλά και ανέκδοτα χειρόγραφα ποιήματα του Γρυπάρη που κυκλοφορούσαν κάτω από τα θρανία διαμορφώνουν πρώιμα τη λογοτεχνική και γλωσσική του συνείδηση. Πεζογραφήματά του ήδη δημοσιεύονται σε περιοδικά της Σμύρνης και της Μυτιλήνης. Τέτοια είναι λυρικά πεζά και αφηγηματικά κείμενα στο περιοδικό «Νεότης» της Σμύρνης με το ψευδώνυμο «Φοίβος» και βραβεύεται σε διαγωνισμό διηγήματος για το έργο του «Το άσπρο στεφάνι».

Ταξιδιωτική λογοτεχνία, αναφέρουμε συγγραφείς όπως το Νίκο Καζαντζάκη, τον Κώστα Ουράνη, τον Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο, τον Πέτρο Χάρη

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ




Με τον όρο «ταξιδιωτική λογοτεχνία»[1][2][3] χαρακτηρίζουμε συνήθως το πεζογραφικό είδος, στο οποίο οι συγγραφείς αναπλάθουν λιγότερο ή περισσότερο φαντασιακά έναν τόπο που έτυχε να επισκεφτούν κάποια στιγμή στο παρελθόν. Αυτά τα έργα μεταφέρουν τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις των συγγραφέων, αλλά πολλές φορές απέχουν πολύ από την πραγματικότητα. Είναι γραμμένα με ένα ιδιαίτερο ύφος και τεχνική, ενώ έχουν έντονο το προσωπικό και υποκειμενικό στοιχείο, πράγμα που τους δίνει λογοτεχνική αξία και τα κάνει να ξεχωρίζουν.
Η ταξιδιωτική λογοτεχνία γεννήθηκε μέσα από το κλίμα του περιηγητισμού, που επικράτησε στην Ευρώπη από τα τέλη του 18ου αιώνα και μετά. Αποφασιστικό ρόλο σ' αυτή την εξέλιξη έπαιξε το κίνημα του ρομαντισμού, που έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μακρινούς και άγνωστους τόπους και πολιτισμούς, καθώς και την τάση του για περιπέτεια και φυγή. Όλη αυτή η τάση ενισχύθηκε, άλλωστε, και απ' το πνεύμα του κοσμοπολιτισμού, το οποίο επικράτησε από τα μέσα του 19ου αιώνα και μετά σε όλο το δυτικό κόσμο.

Ελλάδα

Σε ό,τι αφορά τη νεοελληνική λογοτεχνία, η ακμή του συγκεκριμένου είδους συνδέεται κυρίως με συγγραφείς που δραστηριοποιούνται στα χρόνια του μεσοπολέμου, οπότε το κλίμα του κοσμοπολιτισμού φτάνει πολύ έντονο και στη χώρα μας. Τα ταξιδιωτικά κείμενα των πρώτων Ελλήνων ταξιδιογράφων παρουσιάζουν αποκλίσεις και διακυμάνσεις. Ενδεικτικά, μπορούμε να αναφέρουμε συγγραφείς όπως το Νίκο Καζαντζάκη, τον Κώστα Ουράνη, τον Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο, τον Πέτρο Χάρη κ.ά. Ειδικά οι δύο πρώτοι έγραψαν πλήθος ταξιδιωτικών κειμένων. Για παράδειγμα, ο Καζαντζάκης εξέδωσε τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις απ' όλα σχεδόν τα μέρη που επισκέφθηκε, με το γενικό τίτλοΤαξιδεύοντας: για την Ισπανία, την Ιταλία και την Αίγυπτο (1927), για την Ισπανία και πάλι στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου (1937), για την Ιαπωνία και την Κίνα (1937), για την Αγγλία (1941)· μετά το θάνατό του κυκλοφόρησαν και οι εντυπώσεις του από τη Ρωσία, την Ιερουσαλήμ, την Κύπρο και την Πελοπόννησο. Από την πλευρά του, ο Ουράνης έγραψε κείμενα όπως το «Sol y sombra» για την Ισπανία και το «Γλαυκοί δρόμοι» για τη Μεσόγειο, τα οποία διακρίνονται για το γλαφυρό τους ύφος και το έντονο κοσμοπολίτικο πνεύμα τους.
Είναι πάντως γεγονός ότι, εκτός του Καζαντζάκη, εκείνοι που συνδέονται με τη συγκεκριμένη πεζογραφική ενασχόληση λόγω του πλούσιου έργου και της μακρόχρονης παρουσίας τους στον χώρο είναι οι Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Κώστας Ουράνης και Πέτρος Χάρης. Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο παρατηρείται επίσης μια έξαρση ταξιδιογραφικής παραγωγής με τις καταθέσεις καταξιωμένων συγγραφέων.

Περιηγητικά βιβλία

Περιηγητικά βιβλία[4] αποτελούν τα κείμενα που έχουν γραφεί από τους περιηγητές[5], τους ταξιδιώτες που από τα πανάρχαια χρόνια έφευγαν από το οικείο περιβάλλον τους για να επισκεφθούν άλλους, μακρινούς τόπους ταξιδεύοντας μόνοι ή, με ελάχιστους συνοδούς. Τα περιηγητικά βιβλία περιλαμβάνουν τις περιγραφές των ταξιδιών των περιηγητών καταγεγραμμένες ως σημειώσεις, επιστολές, ημερολόγια, ταξιδιωτικά απομνημονεύματα. Μετά τον αιώνα 13ο μ.Χ., τα περιηγητικά κείμενα συνοδεύονται από χάρτες.
«Η Ελλάδος Περιήγησις» του Παυσανία (2ος αιώνας μ.Χ.) καθώς και τα «Ιστορικά υπομνήματα» και τα «Γεωγραφικά» του Στράβωνα (1ος αιώνας μ.Χ.) συγκαταλέγονται στα πρώτα σημαντικά περιηγητικά βιβλία με τα οποία διασώθηκαν πολύτιμες ιστορικές, πολιτιστικές, κοινωνιολογικές και ανθρωπολογικές πληροφορίες για την αρχαία εποχή και τον τότε γνωστό κόσμο.
Οι κατοπινοί περιηγητές αξιοποίησαν τις γραπτές πηγές των αρχαίων Ελλήνων περιηγητών και γεωγράφων.
Σύγχρονες μορφές περιηγητικών βιβλίων αποτελούν οι ταξιδιωτικοί οδηγοί και άλλα κείμενα που αποτυπώνουν το πανάρχαιο και διαχρονικό φαινόμενο του περιηγητισμού.
Η Ελληνική Βιβλιοθήκη του Ιδρύματος Ωνάση καθώς και η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη κατέχουν σπάνια και πλούσια συλλογή περιηγητικών βιβλίων. Επίσης, το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη στην ιστοσελίδα Travelogues[5] παρουσιάζει, μετά από έρευνα στα περιηγητικά έργα, σημαντικό αριθμό εκδόσεων με εικονογράφηση από τον 15ο έως τις αρχές του 19ου αιώνα, και ενδεικτικά εκδόσεις από τον 19ο και έως τις αρχές του 20ού αιώνα.

Αναφορές

  1. Άλμα πάνω «Ελευθεροτυπία». Ελευθεροτυπία. 10/06/2010. Ανακτήθηκε στις 11/06/2015.
  2. Άλμα πάνω «Ψηφιακό Σχολείο-Λεξικό λογοτεχνικών όρων». Ανακτήθηκε στις 11/06/2015.
  3. Άλμα πάνω Βιστωνίτης, Αναστάσης (30/08/1998). «Το Βήμα». Το Βήμα. Ανακτήθηκε στις 11/06/2015.
  4. Άλμα πάνω «Πρόγραμμα Περιηγητών στη Γεννάδειο». Γεννάδειος Βιβλιοθήκη. Ανακτήθηκε στις 11/06/2015.
  5. ↑ Άλμα πάνω, στο:5,0 5,1 «Travelogues». Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη. 2014. Ανακτήθηκε στις 11/06/2015.
_____________
*Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Κυριακή, 26 Ιουλίου 2015

Η Ταξιδιωτική Λογοτεχνία στην Ελλάδα

Αφιέρωμα: Ταξιδιωτική Λογοτεχνία*

Υπεύθυνος: Εισαγωγή - επιμέλεια:
Διονύσης Ν. Μουσμούτης


Η ταξιδιωτική γραφή δεν συνιστά λογοτεχνικό πάρεργο, αλλά πεζογραφικό είδος ή υποείδος, ως αναπλάθουσα λιγότερο ή περισσότερο φαντασιακά έναν τόπο και μια εποχή.
Η σύγκριση προς άλλα, λογοτεχνικά κείμενα, καταδεικνύει ότι δεν υπάρχουν στεγανά να την περιχαρακώνουν. Ταξιδιωτική λογοτεχνία έχουμε από τότε που άρχισαν να ασχολούνται συνειδητά με την ταξιδιωτική γραφή οι λογοτέχνες. Στη σύγχρονη ταξιδιωτική λογοτεχνία, η οποία μπορεί να μην είναι αμιγής ως προς το περιεχόμενό της, εμπεριέχονται το δοκίμιο, ο εσωτερικός μονόλογος, ακόμα και η αυτοβιογραφία.
Η ταξιδιωτική γραφή εξελίχτηκε σε ταξιδιωτική λογοτεχνία στα μέσα του 19ου αιώνα. Μέχρι τότε η λειτουργικότητα της ταξιδιογραφίας -ο όρος εμφανίστηκε πρόσφατα, ενδεχομένως από το «travel writing»- υπαγορευόταν αποκλειστικά από τις ιστορικές αναγκαιότητες και τούτο προέκυπτε επειδή το ταξίδι κατά κύριο λόγο εξυπηρετούσε πρακτικούς σκοπούς. Ως λογοτεχνικό είδος η ταξιδιωτική εντύπωση αποκαταστάθηκε την τέταρτη δεκαετία του 20ού αιώνα.
Ως αφετηρία της ελληνικής ταξιδιωτικής λογοτεχνίας έχει καθιερωθεί το έτος 1927, οπότε εγκαινιάστηκε η σειρά Ταξιδεύοντας του Νίκου Καζαντζάκη. Τα βιβλία υπό τον γενικό τίτλο Ταξιδεύοντας καθιερώθηκαν ως πρότυπο, καθιστώντας τον συγγραφέα τους το πρόσωπο εκείνο που συστηματοποίησε στην Ελλάδα το λογοτεχνικό είδος ή υποείδος της ταξιδιωτικής εντύπωσης. Τα ταξιδιωτικά κείμενα των πρώτων Ελλήνων ταξιδιογράφων παρουσιάζουν αποκλίσεις και διακυμάνσεις. Είναι πάντως γεγονός ότι, εκτός του Καζαντζάκη, εκείνοι που συνδέονται με τη συγκεκριμένη πεζογραφική ενασχόληση λόγω του πλούσιου έργου και της μακρόχρονης παρουσίας τους στον χώρο είναι οι Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Κώστας Ουράνης και Πέτρος Χάρης. Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο παρατηρείται μια έξαρση ταξιδιογραφικής παραγωγής με τις καταθέσεις καταξιωμένων συγγραφέων. Από τη δεκαετία του 1950 θα κάνουν την εμφάνισή τους στον χώρο και άλλοι συγγραφείς, ενίοτε με ιδιαίτερες αξιώσεις, αλλά δίχως ιδιαίτερη συνεισφορά, με αποτέλεσμα να «απολαμβάνουν» τον τίτλο του επιγόνου.
Στη δεκαετία του 1970 η ταξιδιωτική γραφή δεν κινεί ιδιαίτερα το ενδιαφέρον. Τα περισσότερα των κειμένων που κυκλοφορούν δεν διαθέτουν τις αντοχές να λειτουργήσουν ούτε ως λογοτεχνήματα προς χρήσιν τουριστών. Την επόμενη δεκαετία, παρά την εμφάνιση αρκετών αξιόλογων έργων, το είδος ή υποείδος δεν θα έχει απήχηση στο αναγνωστικό κοινό. Παράλληλα, όμως, σε μια εποχή που γίνεται ολοένα ερμητικότερη, θα αρχίσει διστακτικά να εμφανίζεται μια αλλαγή στη μορφή, μια νέα αντίληψη η οποία επέτασσε όχι μια απλή παρουσίαση, αλλά μια ερμηνεία, που να εκφράζεται με τρόπο υπαινικτικό. Πρόκειται για μια νέα αντίληψη που ακολουθούσε τα desiderata της σύγχρονης πεζογραφίας.
Τα τελευταία χρόνια του 20ού αιώνα, και στα πρώτα του τρέχοντος, σημειώνεται μια ποικιλία τόσο στη θεματολογία όσο και στη μορφή. Οι ικανότεροι εκπρόσωποι του είδους αποκρυσταλλώνοντας τις σύγχρονες προκλήσεις-απαιτήσεις θα οδηγήσουν τη γραφή τους σε νέους δρόμους, προς αποκάλυψη της ψυχής του τόπου. Παράλληλα θα παρατηρηθεί ένας μεγάλος αριθμός καλογραμμένων βιβλίων και από μη «επαγγελματίες» συγγραφείς, με αποτέλεσμα, εκτός από την αναβάθμιση, και την εντυπωσιακή διεύρυνση της ταξιδιωτικής γραφής.

Αννίτα Παναρέτου - Ελληνική ταξιδιωτική λογοτεχνία - Σπάνιο έργο στην ελληνική βιβλιογραφία, ανεκτίμητο για την ήδη πενιχρή μας ταξιδιωτική λογοτεχνία

    ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ   





Η πεντάτομη αυτή σειρά παρακολουθεί τη ματιά με την οποία είδαν οι Έλληνες τον κόσμο, κατά το πολύ μακρύ διάστημα από τον Όμηρο ως τις μέρες μας. Ο πρώτος τόμος της ανιχνεύει σε μια εκτενή εισαγωγή την πορεία της ελληνικής ταξιδιωτικής γραφής, ως την τελική της μεταμόρφωση σε γνήσια ταξιδιωτική λογοτεχνία, με πρώτο διδάξαντα τον Νίκο Καζαντζάκη. Εδώ ο αναγνώστης θα έχει επίσης την ευκαιρία να γνωρίσει αντιπροσωπευτικά κείμενα, αρχαία, βυζαντινά και νεότερα ως τον 19ο αιώνα, σελίδες ετερόκλητες, με την υπογραφή προσώπων όπως οι Ηρόδοτος, Ξενοφών, Νέαρχος, Παυσανίας, Θεόδωρος Στουδίτης, Βησσαρίων καρδινάλιος, Μανουήλ Β΄ ο Παλαιολόγος και με πολλαπλό ενδιαφέρον στην αναμφισβήτητη ιδιαιτερότητά τους.   
Α΄ Τόμος, εκτός από την κοινή για το σύνολο της σειράς εισαγωγή, περιλαμβάνει ετερόκλητα αντιπροσωπευτικά κείμενα αρχαία, βυζαντινά και νεότερα ως το 19ο αιώνα με την υπογραφή προσώπων όπως οι Ηρόδοτος, Ξενοφών, Νέαρχός, Παυσανίας, Θεόδωρος, Στουδίτης, Βησσαρίων καρδινάλιος, Μανουήλ Β΄ ο Παλαιολόγος. 
Ο Β΄ Τόμος καλύπτει την πλουσιότατη ταξιδιογραφία της περιόδου αυτής. Ανάμεσα στους πολυάριθμους Έλληνες που, μετά τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα το ΄21 περιηγούνται και δημοσιεύουν, συγγραφείς όπως ο Ραγκαβής, Βικέλας, Πάλλης, Κονδυλάκης, Προβελέγγιος, Δροσίνης, Καρκαβίτσας, Νιρβάνας, Μωραϊτίδης γίνονται, στο γύρισμα του αιώνα, οι πρόδρομοι του ταξιδιωτικού λογοτεχνήματος. 
Στον Γ΄ Τόμο οι Καζαντζάκης, Ουράνης, Παναγιωτόπουλος, Παπαντωνίου, Παπατσώνης, Κόντογλου, Βενέζης, Μυριβήλης, Θεοτοκάς – μαζί τους και οι Χάρης, Καραντώνης, Μελάς- δηλαδή οι κορυφαίοι συγγραφείς που ανέδειξαν στην Ελλάδα την ταξιδιωτική λογοτεχνία κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, προσφέρουν με τα πολυσέλιδα κείμενά τους μια αναγνωστική πανδαισία. 
Ο Δ΄ Τόμος φιλοξενεί κείμενα λογοτεχνών που επίσης παρουσίασαν έργο κατά το Μεσοπόλεμο, χωρίς να είναι συστηματικοί ταξιδιογράφοι (Σεφέρης, Ράντος, Καραγάτσης, Λουντέμης, Στασινόπουλος κ.α.), καθώς και κείμενα που αντανακλούν την πορεία και την πολυμορφία της ταξιδιωτικής πεζογραφίας των τελευταίων ετών: έργα αξιόλογα που ακολουθούν την πεπατημένη και σελίδες-δείγματα της νέας γραφής, που οδηγεί την ταξιδιογραφία σε καινούργιους, συναρπαστικούς δρόμους (ενδεικτικά αναφέρονται Κασδάγλης, Αλαβέρας, Αλεξανδρόπουλος, Λορεντζάτος, Βασιλικός, Γιανναράς, Τσάτσου, Κορομηλά, Αντωνοπούλου, Λαγκέ). 
Ο Ε΄ Τόμος, πολυάριθμοι συγγραφείς με ελάχιστα κοινά στοιχεία λογοτεχνικού προσανατολισμού (π.χ. Αντιγόνη Μεταξά, Κόντογλου, Παπαδιαμάντης, Πρεβελάκης, Ιωάννου, Βρεττάκος, Γαβριηλίδης κ.α.) συνυπάρχουν σε ένα ανθολόγιο σελίδων από την παιδική ταξιδιωτική λογοτεχνία, την καστρολογία, τις γραφές για τις ιδιαίτερες ή για τις νέες πατρίδες, το ταξίδι στο μέτωπο σε καιρό πολέμου, από το ταξιδιωτικό ρεπορτάζ και τα λογοτεχνικά περιοδικά. Στο τέλος και των πέντε τόμων ο αναγνώστης θα συναντήσει βιογραφικά των ανθολογούμενων συγγραφέων, σύντομες πληροφορίες για το ταξιδιωτικό τους έργο και πλήρεις βιογραφικές ενδείξεις για την προέλευση των κειμένων. Θα συναντήσει επίσης ευρετήρια των τόπων που αναφέρονται στα ανθολογημένα κείμενα – στον πρώτο τόμο το ευρετήριο αφορά στα πρόσωπα που αναφέρονται στην εισαγωγή- ενώ στον Ε΄ Τόμο περιλαμβάνεται και η «Βιβλιογραφία της Ελληνικής Ταξιδιωτικής Γραφής 1850-1990″, με 1.100 περίπου λήμματα. (Από την παρουσίαση της έκδοσης)   

~~~

Η Ξένη Μπαλωτή γράφει για την ταξιδιωτική διαδρομή της Αννίτας Παναρέτου 

Ο Ν.Καζαντζάκης έλεγε πως «Το ταξίδι κι η εξομολόγηση (κι η δημιουργία είναι η ανώτερη και πιστότερη μορφή της εξομολόγησης) στάθηκαν οι δυο μεγαλύτερες χαρές της ζωής μου», και αυτό έχει γίνει το μότο μου. Κάποια ταξίδια τα βιώνω με όλους τους τρόπους, κάποια άλλα αφήνοντας το νου να ταξιδεύει μέσα από τις σελίδες των βιβλίων ! Μία τέτοια περίπτωση εξαιρετικής αξίας λόγω του πλούτου των συγγραφέων που ανθολογούνται και των πτυχών που προσεγγίζονται είναι το 5τομο έργο της Αννίτας Παναρέτου με τίτλο : «Ελληνική ταξιδιωτική λογοτεχνία». Από την ημέρα που το απέκτησα έχει γίνει η παρέα ακόμη και του κλεμμένου 5λεπτου. Γιατί η μεγάλη ιδιαιτερότητα αυτής της εργασίας είναι πως αναδεικνύει την εξωστρέφεια της φυλής μας ήδη από την εποχή του Ομήρου έως και τον 20ο αι. Αν διδαχθήκαμε συλλογικά δεν ξέρω, προσωπικά σίγουρα ο καθένας θα πάρει ότι ο νους του του επιτρέψει! Σπάνιο έργο στην ελληνική βιβλιογραφία, ανεκτίμητο για την ήδη πενιχρή μας ταξιδιωτική λογοτεχνία.

___________
Πηγή: http://www.globalview.gr/

Παρασκευή, 24 Ιουλίου 2015

Ταξίδι, γραφή, αναπαράσταση - της Ίλιας Χατζηπαναγιώτη-Sangmeister

   ΕΚΔΟΣΕΙΣ   

Εικόνα εξωφύλλου
«Η οχυρωμένη πόλη του Βόλου» (1779), 
από υδατογραφία που ζωγράφισε στο λεύκωμα
 του Σουηδού ταξιδιώτη Jacob Jonas Bjornstahl 
ο δωδεκάχρονος Lars Petter Moreen,
 γιος του καπετάνιου του πλοίου με το οποίο 
ο Bjornstahl ταξίδεψε από την Κωνσταντινούπολη 
στον Βόλο. Το λεύκωμα φυλάσσεται
 στη Βασιλική Βιβλιοθήκη της Σουηδίας στη Στοκχόλμη.

Από τις πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης κυκλοφορεί το βιβλίο Ταξίδι, γραφή, αναπαράσταση. Μελέτες για την ταξιδιωτική γραμματεία του 18ου αιώνα σε επιμέλια της Ίλια Χατζηπαναγιώτη-Sangmeister.

Πώς πρέπει να τρέφεται, να παρατηρεί και να γράφει ένας ταξιδιώτης του 18ου αιώνα; Πόσο κοστίζει ένα ταξίδι στους Αγίους Τόπους την εποχή του Διαφωτισμού; Ποιος είναι ο μυστηριώδης Αθανάσιος που προσλαμβάνει ως γραμματέα τον δεκαεννιάχρονο Ρουσσώ; Τι γνωρίζει ένας Γάλλος έμπορος για τη μαντάμ Τυανίτη και τον οπιομανή γιατρό Σκαρλάτο Καρατζά; Πώς είναι τα ιδρύματα εγκλεισμού στην ανατολική Μεσόγειο το 1786; Πώς μια περιγραφή ταξιδιού γίνεται εισιτήριο για την Αγγλία; Ποιος είναι ο κομψός Ισαάκμπεης για τον οποίο ακούει ο Κωνσταντίνος Καρατζάς στο Βερολίνο; Πώς ένας πρέσβης προκαλεί ένα νέο τιράζ; Ποια κείμενα κρύβονται στις Κερκυραϊκές Αρχαιολογίες του Ευγένιου Βούλγαρη; Πώς βλέπει τις γυναίκες σε ένα χαμάμ ένας Γάλλος καθολικός κριτικός; Πόσα θύματα έχουν τον 18ο αιώνα οι επιδημίες πανώλης στο Αιγαίο; Πώς εξαφανίστηκαν οι τρούλλοι του Αγίου Λαζάρου στη Λάρνακα; Τι κοινό έχει ο γενίτσαρος Πατρόνα Χαλίλ με τον ναπολιτάνο Μαζανιέλλο;  
Οι μελέτες του τόμου δεν απαντούν μόνο στα ερωτήματα αυτά. Μέσα από διεπιστημονικές προσεγγίσεις λησμονημένων ή άγνωστων κειμένων της ταξιδιωτικής γραμματείας, διερευνούν το ταξίδι στον ελληνικό χώρο και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ως φαινόμενο, τις συνθήκες διεξαγωγής του και τις προσπάθειες κανονικοποίησής του• μελετούν την τυπολογία, την «ποιητική» και την πρόσληψη των περιηγητικών κειμένων• εξετάζουν τις αναπαραστάσεις του «Άλλου» και τη σχέση τους με τις συλλογικές ταυτότητες, και αξιοποιούν την ταξιδιωτική γραμματεία ως πηγή για την πολιτισμική ιστορία, την ιστορία των εννοιών και των ιδεών, την ιστορία του καθημερινού βίου, την ιστορική δημογραφία και την αρχαιολογία.



Εικόνα εξωφύλλου:
«Η οχυρωμένη πόλη του Βόλου» (1779), από υδατογραφία που ζωγράφισε στο λεύκωμα του Σουηδού ταξιδιώτη Jacob Jonas Bjornstahl ο δωδεκάχρονος Lars Petter Moreen, γιος του καπετάνιου του πλοίου με το οποίο ο Bjornstahl ταξίδεψε από την Κωνσταντινούπολη στον Βόλο. Το λεύκωμα φυλάσσεται στη Βασιλική Βιβλιοθήκητης Σουηδίας στη Στοκχόλμη.
 ~~~~~~~~~~~

Η Ίλια Χατζηπαναγιώτη-Sangmeister είναι νεοελληνίστρια, πτυχιούχος του Τμήματος Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα εστιάζονται στον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, στη νεοελληνική λογοτεχνία (1669-1880), στην ευρωπαϊκή ταξιδιωτική γραμματεία (εικονολογία, ειδολογικά ζητήματα, πρόσληψη), στην ιστορία των ιδεών και των εννοιών, στην πολιτισμική ιστορία και στην ιστορία του βιβλίου. Έχει δημοσιεύσει δύο μονογραφίες (Graecia Mendax, Βιέννη 2002, και Ο τεκτονισμός στην ελληνική γραμματεία και λογοτεχνία του 18ου αιώνα, Αθήνα 2010), μία δίτομη σχολιασμένη βιβλιογραφία της ταξιδιωτικής γραμματείας (Griechenland, Zypern, Balkan und Levante, Οϊτίν 2006), την κριτική έκδοση του έργου του Ευγένιου Βούλγαρη Έκθεσις της Ταυρικής Χερσοννήσου (Αθήνα 2008), και πολλά άρθρα. Σε συνεργασία με άλλους επιμελήθηκε τον συλλογικό τόμο Φαναριώτικα και αστικά στιχουργήματα (Αθήνα 2013). Δίδαξε στο Πανεπιστήμιο της Βόννης (1997-2002) και στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης (2006)• από το 2002 μέχρι σήμερα διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.


ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 

Δημοφιλές ερευνητικό αντικείμενο στα τελευταία τριάντα χρόνια, η ταξιδιωτική γραμματεία των Νέων Χρόνων αποτελεί σήμερα ένα γραμματειακό σύνολο για το οποίο διαθέτουμε μια εξαιρετικά πλούσια διεθνή βιβλιογραφία. Οι επιστημονικές μελέτες που τη συγκροτούν αντιπροσωπεύουν μια μεγάλη ποικιλία προσεγγίσεων, η οποία αντανακλά το πολύπλευρο ενδιαφέρον που παρουσιάζει η ταξιδιωτική γραμματεία ως ιστορική πηγή, ως σύνολο θεματικά συναφών αλλά ειδολογικά διαφορετικών κειμένων, ως πεδίο διαμόρφωσης ή προβολής φιλοσοφικών ιδεών, ιδεολογιών και εξουσιαστικών λόγων, ως τεκμήριο μιας πρώιμης ανθρωπολογίας και ως πολιτισμική μαρτυρία για την πρόσληψη του Ξένου ή του Άλλου. Ακόμα και μία στοιχειώδης εποπτεία της βιβλιογραφίας για την ταξιδιωτική γραμματεία των Νέων Χρόνων στο σύνολό της θα απαιτούσε ένα πλαίσιο κατά πολύ ευρύτερο από αυτό μιας εισαγωγής. Η παρουσίαση που ακολουθεί δεν είναι συνεπώς εξαντλητική. Περιορίζεται στο ειδικό εκείνο κομμάτι της δευτερογενούς βιβλιογραφίας το οποίο συνδέεται άμεσα με το περιεχόμενο του ανά χείρας τόμου: στις μονογραφίες και στα βιβλιογραφικά εγχειρίδια 1 που αφορούν αποκλειστικά την ξενόγλωσση ταξι- 1. Η σχετική βιβλιογραφία περιλαμβάνει και πολλά άρθρα, δημοσιευμένα συνήθως σε επιστημονικά περιοδικά και, σπάνια, σε συλλογικούς τόμους. Ενδεικτικά θα γίνει λόγος για κάποιους από τους τε- λευταίους. Από τις μελέτες που έχουν ως αντικείμενο την ταξιδιωτική γραμματεία γενικά για την Οθωμανική Αυτοκρατορία λήφθηκαν υπόψη 
 10 ΤΑΞΙΔΙ, ΓΡΑΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ διωτική γραμματεία για τον ελληνικό χώρο.2 Στόχος της σύντομης αυτής εποπτείας είναι να δώσει το επιστημονικό στίγμα του παρόντος τόμου μέσα στο ταξίδι της έρευνας. Η επιστημονική μελέτη της ταξιδιωτικής γραμματείας των Νέων Χρόνων για τον ελληνικό χώρο ξεκίνησε στη δεκαετία του 1920 μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της έρευνας για τα περιηγητικά κείμενα που αφορούσαν ταξίδια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Προδρομική θέση στη σχετική βιβλιογραφία κατέχει η μελέτη του Nicolae Jorga Relations entre l’Orient et l’Occident (1923).3 Το 1925 κυκλοφόρησε το έργο του Émile Malakis French Travellers in Greece, η πρώτη μελέτη με ένα ειδικότερο ελληνικό ενδιαφέ μόνο εκείνες που έχουν εκδοθεί με τη μορφή βιβλίου και, επιπλέον, δεν περιορίζονται μόνο στο μουσουλμανικό στοιχείο της Αυτοκρατορίας. 2. Ως «ελληνικό χώρο» εννοώ το σύνολο των περιοχών της Βαλκανικής Χερσονήσου, της Μαύρης Θάλασσας, της Μικράς Ασίας και της ανατολικής Μεσογείου στις οποίες απαντούν εγκατεστημένοι ελληνι- κοί πληθυσμοί από τον 16ο μέχρι τον 19ο αιώνα. 3. Ήδη στον 19ο αιώνα η ευρωπαϊκή ιστοριογραφία είχε αρχίσει να χρησιμοποιεί την ταξιδιωτική γραμματεία ως πηγή ιστορικών πληροφοριών. Παραδείγματα υπάρχουν και στον ελληνικό χώρο (Κ. Σάθας, Δ. Καμπούρογλου κ.ά.). Για τις μελέτες αυτές, ωστόσο, η ταξιδιωτική γραμματεία δεν αποτελούσε παρά μία μόνο από τις διάφορες πηγές τους. Και ο ίδιος ο Jorga, πριν δημοσιεύσει τις μελέτες του για τον περιηγητισμό, είχε αξιοποιήσει έναν πολύ μεγάλο αριθμό περιηγητικών κειμένων για τη συγγραφή του μνημειώδους έργου του Ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1908-1913). Ανάμεσα στους μελετητές που χρησιμοποίησαν την ταξιδιωτική γραμματεία ως ιστορική πηγή αξίζει να μνημονευτεί και ο Stéphanos Clon, ο οποίος μάλιστα, καταγράφοντας σε ιδιαίτερη ενότητα της βιβλιογραφίας του τα περιηγητικά κείμενα που χρησιμοποίησε, συγκρότησε την πρώτη βιβλιογραφία της ταξιδιωτικής γραμματείας για τον ελληνικό χώρο· βλ. Stéphanos Clon, La Grèce au point de vue naturel, éthnologique, anthropologique, démographique et médical, Παρίσι: Masson, 1884 (= ανάτυπο από το Dictionnaire Encyclopédique des Sciences Médicales). 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 11 ρον, ενώ στα 1931 ακολούθησε μία ακόμη δημοσίευση του Jorga με τον τίτλο Les voyageurs français dans l’Orient Européen. Η ελληνόφωνη επιστημονική βιβλιογραφία εγκαινιάστηκε το 1939 με το έργο της Ελένης Βουραζέλη Ο βίος του ελληνικού λαού κατά την Τουρκοκρατίαν επί τη βάσει των ξένων περιηγητών, το οποίο αποτέλεσε για δεκαετίες σταθερό σημείο αναφοράς όσων Ελλήνων ερευνητών ασχολήθηκαν με το φαινόμενο του περιηγητισμού και τη σχετική γραμματεία. Η προσέγγιση της Βουραζέλη εμπνεόταν από τις μελέτες του Jorga και του Malakis. Όπως και εκείνες, εκδηλώνει ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους γαλλόφωνους ταξιδιώτες και αντιμετωπίζει την «περιηγητική φιλολογία»4 αποκλειστικά ως μεταλλείο πληροφοριών για το ιστορικό παρελθόν.5 Νέα ώθηση στην έρευνα της ταξιδιωτικής γραμματείας για τον ελληνικό χώρο έδωσαν στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια ο Shirley Howard Weber και o Terence Spencer. Ο πρώτος εξέ- δωσε το 1952 και το 1953 δύο καταλόγους με τις εκδόσεις πε- ριηγητικών έργων για την ανατολική Μεσόγειο, των οποίων αντίτυπα φυλάσσονταν στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη της Αμερι- κανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.6 Σημαντικό 4. Είναι ο όρος που χρησιμοποιεί η ίδια η Βουραζέλη. Στην ελ- ληνική βιβλιογραφία δεν υπάρχει ακόμα συμφωνία στους όρους που χρησιμοποιούνται για να κατονομαστεί το σύνολο των περιηγητικών κειμένων ή τα επιμέρους είδη τους. Ο παρών τόμος χρησιμοποιεί και προτείνει μια κοινή, σταθερή ορολογία η οποία στηρίζεται σε ειδολογι- κά χαρακτηριστικά των κειμένων. 5. Αντιπροσωπευτικά βλ. Ελένη Βουραζέλη, Ο βίος του ελληνικού λαού κατά την Τουρκοκρατίαν επί τη βάσει των ξένων περιηγητών, Αθήνα: χ.ε., 1939, σ. 105 κ.ε. 6. S. H. Weber, Voyages and Travels in the Near East made during the XIX Century, Πρίνστον: The American School of Classical Studies at Athens, 1952· του ίδιου, Voyages and Travels in Greece, the Near East and Adjacent Regions made previous to the Year 1801, Πρίνστον: The American School of Classical Studies at Athens, 1953. 12 ΤΑ ΞΙΔΙ, ΓΡΑΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑ ΣΤΑ ΣΗ μέρος των εκδόσεων αυτών προερχόταν από την εξαιρετική συλλογή του Ιωάννη Γεννάδιου, πρωτοπόρου της ελληνικής βιβλιοφιλίας.7 Χάρη στους δύο καταλόγους του Weber, που βιβλιογραφούσαν έναν μεγάλο αριθμό εκδόσεων από τον 16ο μέχρι και τον 19ο αιώνα, συγκροτήθηκε για πρώτη φορά ένα corpus πηγών το οποίο μπορούσε να θεωρηθεί αντιπροσωπευ- τικό, τόσο αριθμητικά όσο και από πλευράς περιεχομένου, και ήταν συνεπώς επαρκές για να αποτελέσει τη βάση για συστη- ματικές μελέτες. Από τότε, και μέχρι το 1989, οι ερευνητές που ασχολήθηκαν με την ταξιδιωτική γραμματεία της ανατολικής Μεσογείου στηρίχθηκαν στον συλλεκτικό μόχθο του Γεννάδιου και, κυρίως, στον βιβλιογραφικό του Weber. Η μελέτη του Terence Spencer Fair Greece Sad Relic (Λονδίνο 1954)8 διεύρυνε τον ορίζοντα της έρευνας, καταδεικνύοντας τη σημασία των αγγλόφωνων πηγών, εμπλούτισε τον προβληματι- σμό για τα περιηγητικά κείμενα με νέα ερωτήματα, κυρίως για την πρόσληψη της ελληνικής Αρχαιότητας από την Αναγέννηση μέχρι και τον Ρομαντισμό, και ενίσχυσε την έρευνα του κινήμα- τος του Φιλελληνισμού. Μια αυξημένη ευαισθησία για την επίδραση φιλοσοφικών ή ιδεολογικών ρευμάτων και πολιτικών αντιλήψεων στα περιη- γητικά έργα χαρακτηρίζει τις μελέτες που δημοσιεύτηκαν στα ακόλουθα χρόνια μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1960. Η πιο αξιόλογη συμβολή είναι αναμφίβολα ο συλλογικός τόμος Περιηγήσεις στον ελληνικό χώρο που κυκλοφόρησε το 1968, με επιλεγό- μενα του Κωνσταντίνου Θ. Δημαρά. Ο τόμος συνέβαλε στο να 7. Βλ. Leonora Navari (επιμ.), Γεννάδειος Βιβλιοθήκη 75 χρόνια. Έκ- θεση 75 πολύτιμων βιβλίων και χειρογράφων από τις συλλογές του Ιωάννη Γενναδίου, Αθήνα: Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, 2001. Η ελληνική έκφανση του συλλεκτισμού –φαινομένου σημαντικού στην ιστορία του βιβλίου– δεν έχει προσελκύσει ακόμα το ενδιαφέρον των μελετητών. 8. Μια ελληνική μετάφραση με τον τίτλο Ο αγγλικός Φιλελληνισμός κυκλοφόρησε στην Αθήνα το 1990. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 αναγνωριστεί η αξία της ταξιδιωτικής γραμματείας ως ιστορι- κής πηγής από τους Έλληνες ερευνητές. Σημαντικότατο σταθμό για την έρευνα συνιστά η τετράτομη μελέτη που εξέδωσε στα 1970-1975 ο Κυριάκος Σιμόπουλος με τον τίτλο Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα. 9 Στο έργο αποδελτιώνεται και οργανώνεται θεματικά ένας εντυπωσιακός όγκος πλη- ροφοριών από κείμενα περιηγητών για την ελληνική κοινωνία κατά την εποχή της οθωμανικής κυριαρχίας. Η μελέτη χρησιμοποιήθηκε ευρέως από την έρευνα και επιπλέον, όπως δείχνουν οι συχνές επανεκδόσεις της, βρήκε απήχηση και σε ένα ευρύτερο κοινό.10 Σημαντικό χαρακτηριστικό του έργου, και ταυτόχρονα παράγοντας της εκδοτικής επιτυχίας του, είναι ότι ανέδειξε την αξία της ταξιδιωτικής γραμματείας ειδικά για την ιστορία του καθημερινού βίου στην ελληνική κοινωνία των προεπαναστατικών χρόνων. Ο λόγος για τον οποίο ακριβώς αυτή η πλευρά της ταξιδιωτικής γραμματείας προσέλκυσε το ενδιαφέρον του Σιμόπουλου και στη συνέχεια των αναγνωστών του, δεν σχετίζεται μόνο με γενικότερες τάσεις της εποχής προς την έρευνα του «καθημερινού», όπως εκείνες που προωθούσε η σχολή των Annales, αλλά και με μία ιδιαιτερότητα της νεοελληνικής γραμματείας. 
9. Ο Σιμόπουλος εξέδωσε λίγο αργότερα και μία δεύτερη μελέτη για τον περιηγητισμό, το πεντάτομο έργο του Πώς είδαν οι ξένοι την Ελλάδα του ’21 (1821-1829), Αθήνα: Στάχυ, 1979-1984. 10. Οι Ξένοι ταξιδιώτες του Σιμόπουλου, το συλλογικό έργο Τόπος και Εικόνα που κυκλοφόρησε αργότερα (7 τόμοι, Αθήνα: Ολκός, 1978- 1985), όπως και η δημιουργία σειρών με μεταφράσεις ή φωτομηχα- νικές ανατυπώσεις περιηγητικών κειμένων από διάφορους εκδοτικούς οίκους (αδελφοί Τολίδη, Καραβίας, Στοχαστής) φαίνεται να συνδέονται με την ανάπτυξη ενός ελληνικού συλλεκτικού ενδιαφέροντος από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 και μετά για τα περιηγητικά κείμενα και, κυρίως, για τα χαρακτικά. Οπωσδήποτε συναφής είναι και η ανα- κάλυψη της αισθητικής αξίας των χαρακτικών από ένα ευρύ ελληνικό κοινό την ίδια εποχή και η συνακόλουθη διάδοση της χρήση τους στη διακόσμηση χώρων. 14 ΤΑ ΞΙΔΙ, ΓΡΑΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑ ΣΤΑ ΣΗ Η ιστορία του καθημερινού βίου, όπως και κάποιες εκδοχές της πολιτισμικής ιστορίας, τροφοδοτούνται από το ατομικό, προσωπικό βίωμα των ανθρώπων του παρελθόντος, γιατί αυτό είναι που επηρεάζεται από το μικρό, από το συνηθισμένο και το αυτονόητο, δηλαδή από το καθημερινό, και γι’ αυτό το συγκρα- τεί, το απομνημονεύει. Πηγές πολύτιμες, που καταγράφουν και παραδίδουν το ατομικό βίωμα, είναι τα ημερολόγια, οι αυτοβιο- γραφίες, τα απομνημονεύματα και οι επιστολές (κυρίως οι ιδιω- τικές), αλλά και κάποια άλλα είδη κειμένων, όπως οι αφηγήσεις ταξιδιών,11 τα οποία μπορούν να παρουσιάζουν έναν περισσότε- ρο ή λιγότερο έντονο αυτοβιογραφικό χαρακτήρα. Ωστόσο, ακρι- βώς τέτοια κείμενα είναι σπανιότατα στη νεοελληνική γραμματεία μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, καθώς η ανατίμηση και η χειραφέτηση του Υποκειμένου –βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη των αυτοβιογραφικών ειδών– πραγματοποιήθηκε στη νεοελληνική κοινωνία με μεγάλη καθυστέρηση. Η ανθολογία του Σιμόπουλου έδειξε ότι για την ιστορία του καθημερινού βίου η έλλειψη ελληνικών αυτοβιογραφικών κειμένων αντισταθμίζεται σε έναν βαθμό από τα κείμενα ξένων ταξιδιωτών. Η δεκαετία του 1970 έχει να παρουσιάσει έναν ακόμη σημα- ντικό σταθμό: τη δημοσίευση της θεμελιώδους βιβλιογραφίας της Λουκίας Δρούλια για τον Φιλελληνισμό.12 Αποκτώντας στέ- ρεη υποδομή, η έρευνα του Φιλελληνισμού θα προσελκύσει στα χρόνια που θα ακολουθήσουν το ενδιαφέρον πολλών μελετητών και θα εξελιχθεί σταδιακά σε ένα ερευνητικό πεδίο το οποίο, αν 11. «Αφήγηση ταξιδιού» ονομάζω το είδος κειμένου που είναι γνω- στό ως «relation de voyage» στα γαλλικά, «Reisebericht» στα γερμανικά και «travel account» στα αγγλικά και έχει ως κυρίαρχο θέμα ένα τα- ξίδι που είτε είναι αυθεντικό, είτε παρουσιάζεται στον αναγνώστη ως τέτοιο. Εδώ δεν εννοώ δηλαδή γενικά την αφήγηση ενός ταξιδιού που μπορεί να είναι ενσωματωμένη σε ένα ευρύτερο κείμενο με διαφορετικό κύριο θέμα. 12. Loukia Droulia, Philhellenisme: Ouvrages inspirés par la guerre de l’indépendance grecque 1821-1833, Αθήνα: Κ.Ν.Ε./Ε.Ι.Ε., 1974. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 15 και παρουσιάζει επικαλύψεις με την έρευνα της ταξιδιωτικής γραμματείας, είναι αυτόνομο.13 Στη δεκαετία του 1980 η έρευνα εμβάθυνε στις ήδη διαμορ- φωμένες κατευθύνσεις. Ενδεικτική για τη συνέχεια αυτή είναι η διατριβή της Κωνσταντίνας Φιλοπούλου-Δεσύλλα για την οικονομική ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τον 16ο αιώνα με βάση τα περιηγητικά κείμενα,14 όπως επίσης και η μελέτη του David Constantine για την πρόσληψη της ελληνι- κής Αρχαιότητας κατά τον 17ο και 18ο αιώνα και τη σχέση των περιηγητών και της ταξιδιωτικής γραμματείας με τον Κλασικισμό.15 Δίπλα στη συνέχεια, εμφανίζεται ωστόσο μία νέα τάση: Το ενδιαφέρον που είχε αναπτυχθεί στην ιστοριογραφία για την «εποχή των επαναστάσεων»16 και τη δημιουργία των εθνών- κρατών εκδηλώνεται και στην έρευνα του περιηγητισμού με τη στροφή σε αφηγήσεις ταξιδιών τα οποία πραγματοποιήθηκαν στις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Η στροφή αυτή εκφρά- ζεται στη διατριβή της Ελένης Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη The 13. Η σχετική διεθνής βιβλιογραφία είναι πλουσιότατη. Παραπέ- μπω εντελώς ενδεικτικά στη σειρά «Philhellenische Studien» που εκ- δίδεται με επιμέλεια του Ευάγγελου Κωνσταντίνου από τις εκδόσεις Peter Lang και περιλαμβάνει μέχρι στιγμής δεκατέσσερεις τόμους, κυ- ρίως πρακτικά συνεδρίων, με αντικείμενο τον Φιλελληνισμό. 14. Κωνσταντίνα Φιλοπούλου-Δεσύλλα, Ταξιδιώτες της Δύσεως πηγή για την οικονομική ζωή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στους χρόνους του Σουλεϋμάν του Μεγαλοπρεπούς, 1520-1566, Αθήνα: Βιβλιοθήκη Σοφίας Σαριπόλου, 1984. 15. David Constantine, Early Greek Travellers and the Hellenic Ideal, Καίμπριτζ: Cambridge University Press, 1984. Προς ανάλογη κατεύθυνση αλλά με έμφαση στην ιστορία της Αρχαιολογίας κινήθηκε λίγο αργότερα ο Richard Stoneman, Land of Lost Gods. The Search of Classical Greece, Λονδίνο: Hutchinson, 1987. 16. Το θεμελιώδες έργο του Eric J. Hobsbawm, The Age of Revolution είχε κυκλοφορήσει το 1962. 16 ΤΑΞΙΔΙ, ΓΡΑΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ Eve of the Greek Revival, 17 που επιχειρεί να ανασυστήσει την ιστορική πραγματικότητα της ελληνικής κοινωνίας στα κρίσιμα, άμεσα προεπαναστατικά χρόνια (1800-1821), αλλά και στο έργο της Φανής-Μαρίας Τσιγκάκου The Rediscovery of Greece, 18 το οποίο διερευνά τις σχέσεις του περιηγητισμού, ειδικότερα των ταξιδιωτών που ήταν επηρεασμένοι από τον Φιλελληνισμό, με τις εικαστικές τέχνες της εποχής του Ρομαντισμού.
19 Η δεκαετία του 1980 είναι εκείνη που προετοίμασε τη μεγάλη δημοτικότητα που γνώρισε διεθνώς η ταξιδιωτική γραμματεία 
17. Η διατριβή (1986) εκδόθηκε αργότερα: Helen AngelomatisTsougarakis, The Eve of the Greek Revival. British Traveller’s Perceptions of the early Nineteenth-Century Greece, Λονδίνο: Routledge, 1990. 18. Fani-Maria Tsigakou, The Rediscovery of Greece: Travellers and painters of the Romantic Era, Λονδίνο: Thames & Hudson, 1981. 
19. Η έρευνα για τα ταξίδια ζωγράφων στην Οθωμανική Αυτοκρα- τορία αρχίζει πολύ νωρίς με το κλασικό έργο του Auguste Boppe Les peintres du Bosphore au dix-huitième siècle (1911). Μετά τη μελέτη της Τσιγκάκου ακολούθησαν και άλλες με ανάλογη θεματική, από την ίδια ή από άλλους ερευνητές. Συχνά πρόκειται για καταλόγους εκθέσεων με πλούσιο υλικό και σχολιασμό. Βλ. λ.χ. Αριστέα Παπανικολάου- Christensen, Athens 1818-1853. Views of Athens by Danish artists, Αθήνα: Δήμος Αθηναίων, 1985, ή Fani-Maria Tsigakou – Anja Sibylle Dollinger, Glanz der Ruinen. Die Wiederentdeckung Griechenlands in Gemälden des 19. Jahrhunderts. Aus den Beständen des Benaki Museums, Athen, und des Rheinischen Landesmuseums Bonn, Κολωνία: Rheinland Verlag, 1995. Η εν τω μεταξύ ιδιαίτερα πλούσια βιβλιογραφία που προέρχεται από την πλευρά της ιστορίας της τέχνης έχει να επιδείξει, εκτός από μελέτες που επικεντρώνονται στην έρευνα φαινομένων ή ρευμάτων, μελέτες που εστιάζονται σε μεμονωμένους καλλιτέχνες-ταξιδιώτες ή σε συγκε- κριμένους γεωγραφικούς χώρους. Ως παραδείγματα τέτοιων μελετών αναφέρω ενδεικτικά το έργο των Marcel Roethlisberger – Renée Loche, Liotard: Catalogue, sources et correspondance, 2 τόμοι, Doornspijk: Davaco, 2008, για τον Ελβετό ζωγράφο Ζαν-Ετιέν Λιοτάρ (  Jean-Étienne Liotard, 1702-1789) ο οποίος έζησε στην Κωνσταντινούπολη από το 1738 έως το 1743, και τη μελέτη της Ρίτας Κ. Σεβέρη, Travelling artists in Cyprus: 1700-1960, Λονδίνο: Wilson, 2000. 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 17 ως ερευνητικό αντικείμενο στη δεκαετία του 1990. Τα ζητήματα ετερότητας και ταυτοτήτων, που άρχισαν τότε παγκοσμίως να απασχολούν ολοένα και περισσότερο την κοινή γνώμη και την πολιτική, έδωσαν το ερέθισμα για μια στροφή των ανθρωπιστι- κών επιστημών προς τη μελέτη των αναπαραστάσεων του Άλ- λου – του διαφορετικού κοινωνικά, εθνικά ή ως προς το φύλο. Το ενδιαφέρον εστιάστηκε στη διερεύνηση του τρόπου κατασκευής των εικόνων του Άλλου στα κείμενα και στη διασύνδεση των αναπαραστάσεων αυτών με τους ευρύτερους εξουσιαστικούς λόγους της κάθε εποχής. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η ταξιδιω- τική γραμματεία, ως πολιτισμική μαρτυρία για την επαφή με τον Άλλο, και άρα ως τεκμήριο για την πρόσληψη του Άλλου, προκάλεσε το έντονο ενδιαφέρον των ερευνητών. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, στον προβληματισμό για την ετερότητα και την εξουσία, ο οποίος είχε διαμορφωθεί μέσα από την ανθρωπολογία του Claude Lévy-Strauss με αφορμή το δίπολο «πολιτισμένοι» και «άγριοι», προστέθηκε η κριτική της ευρωπαϊκής πρόσληψης του μουσουλμανικού, ειδικότερα του αραβικού κόσμου, όπως διατυπώθηκε στο έργο του Edward W. Said Orientalism (1978). Η ιδεολογική κριτική της ταξιδιωτικής γραμματείας πήρε γόνιμα ερεθίσματα όχι μόνο από τον δομισμό και τη μετα-αποικιακή θεωρία αλλά και από άλλες θεωρητικές τάσεις, που εκφράστηκαν συχνά μέσω της έρευνας (των ιδιαί- τερα πρόσφορων για το θέμα) ταξιδιωτικών κειμένων για την «Ανακάλυψη» της Αμερικής. Ενδεικτικό είναι εδώ το έργο του Tzvetan Todorov La conquête de l’Amérique. La question de l’autre (1982)20 και το Marvellous Possessions (1988) του εκπροσώπου του νέου ιστορικισμού, Steven Greenblatt. Την ίδια εποχή, το ενδια- φέρον για τα ταξίδια και την ταξιδιωτική γραμματεία ενδυναμώ- θηκε και από την έρευνα για τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό η οποία 20. Αλλά και το μεταγενέστερο έργο του Todorov Nous et les autres. La reflexion française sur la diversité humaine, Παρίσι: éditions du Seuil, 1989. 
18 ΤΑ ΞΙΔΙ, ΓΡΑΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ στράφηκε συστηματικά προς τα αντικείμενα αυτά, αξιοποιώντας παλαιότερες επισημάνσεις του Paul Hazard (1878-1944) σχετικά με τον ρόλο που διαδραμάτισαν το ταξίδι και τα περιηγητικά κείμενα για την εκκοσμίκευση της ευρωπαϊκής σκέψης, για τη διάδοση των ιδεών του Διαφωτισμού και τη μετάβαση στη μοντέρνα κοινωνία της πληροφόρησης.21 Το αυξημένο ενδιαφέρον για την ταξιδιωτική γραμματεία κατά τη δεκαετία του 1980 τεκμηριώνεται από τον μεγάλο αριθ- μό ερευνητικών προγραμμάτων που σχεδιάστηκαν ή εκπονήθηκαν τότε με αντικείμενο την ιστορία του ταξιδιού ή τα περιηγητικά κείμενα. Τα προγράμματα αυτά παρουσιάζουν μια μεγάλη ποικιλία μεθοδολογικών προσεγγίσεων και γεωγραφικών, χρο- νικών ή γλωσσικών οριοθετήσεων.22 Το πρώτο πρόγραμμα για 21. Ο Hazard δίνει στο ταξίδι μια εμβληματική θέση για ολόκληρο το κίνημα του Διαφωτισμού: το περίφημο έργο του La crise de la conscience européenne (Παρίσι: Boivin, 1935) αρχίζει με ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στο ταξίδι, το οποίο μάλιστα επιγράφεται «De la stabilité au mouvement» (χρησιμοποιώ την έκδοση του 1961 από τις εκδόσεις Fayard). Η βιβλιογραφία για το ταξίδι και την ταξιδιωτική γραμματεία την εποχή του Διαφωτισμού είναι πλέον εξαιρετικά πλούσια· από τη δεκαετία του 1980 αναφέρω ενδεικτικά: Roger Chartier, «Les livres de voyage», στο Henri-Jean Martin – Roger Chartier – Jean-Pierre Vivet (επιμ.), Histoire de l’Édition française, 4 τόμοι, Παρίσι: Promodis, 1982- 1986, τ. II, σ. 216 κ.ε. και τους συλλογικούς τόμους Wolfgang Griep – Hans-Wolf Jäger (επιμ.), Reise und soziale Realität am Ende des 18. Jahrhunderts, Χαϊδελβέργη: Carl Winter, 1983, και Wolfgang Griep – Hans-Wolf Jäger (επιμ.), Reisen im 18. Jahrhundert. Neue Untersuchungen, Χαϊδελβέργη: Carl Winter, 1986. 22. Βλ. για παράδειγμα τα όσα αναφέρει το 1990 ως ένα είδος απολογισμού για τη Γαλλία ο François Moureau και τα οποία μπορούν να θεωρηθούν χαρακτηριστικά για το γενικότερο ενδιαφέρον για την ταξιδιωτική γραμματεία στη δεκαετία του 1980: F. Moureau, «Le voyage dans la recherche française: aspects théoretiques et directions d’études», στο Wolfgang Griep (επιμ.), Sehen und Beschreiben. Europäische Reisen im 18. und frühen 19. Jahrhundert, Χάιντε: Boyens, 1990, σ. 1-6.
 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 19 την ταξιδιωτική γραμματεία για τα Βαλκάνια και την ανατολική Μεσόγειο εγκαινιάστηκε το 1986 στο Institut für Byzantinistik und Neogräzistik του Πανεπιστημίου της Βιέννης υπό την εποπτεία του νεοελληνιστή Gunnar Hering. 
Στόχος του ήταν η δημιουργία μιας βάσης δεδομένων με πληροφορίες για την ταξιδιω- τική υποδομή (για τα οδικά δίκτυα, τα μέσα διακίνησης και τα καταλύματα) στην Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τον 16ο και 17ο αιώνα.23 Λίγο αργότερα ακολούθησε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών υπό την εποπτεία της Λουκίας Δρούλια. Καρπός του είναι μια ηλεκτρονική τράπεζα δεδομένων με πληροφορίες για την ταξιδιωτική γραμματεία και τους ταξιδιώτες στα Βαλκάνια και την ανατολική Μεσόγειο από τον 15ο έως και τον 19ο αιώνα.24 Τα ερευνητικά προγράμματα και η έκδοση στα 1989 του πρώτου από μία σειρά εξαιρετικών βι- βλιογραφικών έργων της Leonora Navari,25 προαναγγέλλουν τη 23. Βλ. Α. Αζέλης – Ί. Χατζηπαναγιώτη, «Κατάλογος τοπωνυμίων και καταλυμάτων σε περιηγητικά κείμενα του 16ου και 17ου αιώνα στη νότια Βαλκανική Χερσόνησο και στην Ανατολική Μεσόγειο», στο Λουκία Δρούλια κ.ά. (επιμ.), Περιηγητικά θέματα. Υποδομή και προσεγ- γίσεις, Αθήνα: Κ.Ν.Ε./Ε.Ι.Ε., 1993 (= Τετράδια Εργασίας 17), σ. 157- 319, κυρίως σ. 165-167. 24. Βλ. Λουκία Δρούλια, «Προλογικό Σημείωμα», στο Δρούλια κ.ά. (επιμ.), Περιηγητικά θέματα, σ. 9-15 και Ιόλη Βιγγοπούλου – Ρά- νια Πολυκανδριώτη, «Περιηγητικά κείμενα για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο, 15ος-19ος αιώνας. Κατάλογος συντομευμένων τίτλων», στο Δρούλια κ.ά. (επιμ.), ό.π., σ. 23-155, [=κυρίως σ. 23-25. Για το εικονογραφικό κομμάτι του προγράμμα- τος βλ. Ευγενία Δρακοπούλου, «Η εικονογράφηση των περιηγητι- κών εκδόσεων. Πρόγραμμα Καταγραφής του Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών», στο Δρούλια κ.ά. (επιμ.), ό.π., σ. 427-440. Ανάλογα ερευ- νητικά προγράμματα εκπονήθηκαν και από άλλους φορείς, π.χ. από τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη και από το Μουσείο Μπενάκη στην Αθή- να ή από το Τμήμα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Μύνστερ (Γερμανία). 25. Leonora Navari, Greece and the Levant. The Catalogue of the Henry 20 ΤΑ ΞΙΔΙ, ΓΡΑΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑ ΣΤΑ ΣΗ συστηματική ενασχόληση της έρευνας με ζητήματα υποδομής στις δύο επόμενες δεκαετίες. Ήδη το 1990 εκδόθηκε το ογκώ- δες έργο του Στέφανου Γερασίμου για τα πρώιμα ταξίδια στην επικράτεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Πρόκειται για την πρώτη απόπειρα εξαντλητικής βιβλιογράφησης των ταξιδιωτι- κών κειμένων για την περιοχή αυτή, έντυπων και χειρογράφων, από τον 14ο έως τον 16ο αιώνα. Τόσο η βιβλιογραφία, όσο και οι χάρτες με τα δρομολόγια των περιηγητών που περιέχει το έργο του Γερασίμου, το καθιστούν σημείο εκκίνησης και αναφοράς για την έρευνα του πρώιμου περιηγητισμού.26 Η δεκαετία του 1990 στάθηκε ίσως η πιο γόνιμη περίοδος για την έρευνα του περιηγητισμού διεθνώς. Όσον αφορά ειδικά στην ταξιδιωτική γραμματεία για τα Βαλκάνια και την ανατολι- κή Μεσόγειο, τα θεωρητικά ερεθίσματα από την ευρύτερη ανά- πτυξη της έρευνας για τον περιηγητισμό και την ταξιδιωτική γραμματεία, σε συνδυασμό με τη διαρκή βελτίωση της βιβλιο- γραφικής υποδομής, οδήγησαν στην ανανέωση των επιστημονι- κών προσεγγίσεων. Νέες προτάσεις διατυπώθηκαν κυρίως μέσα από μονογραφίες.27 Myron Blackmer Collection, Λονδίνο: Maggs, 1989. Στη δευτερογενή βι- βλιογραφία για την ταξιδιωτική γραμματεία των Νέων Χρόνων για τα Βαλκάνια και την ανατολική Μεσόγειο, ο κατάλογος της συλλογής Blackmer αποτελεί το πρώτο βιβλιογραφικό έργο που έχει καταρτιστεί με βαθιά γνώση των κειμένων και στέρεες γνώσεις ιστορίας του βιβλίου και βιβλιολογίας. Εξίσου σημαντικά για την έρευνα είναι και τα μετα- γενέστερα βιβλιογραφικά έργα της Navari, κυρίως ο δίτομος κατάλο- γος της συλλογής Atabey που κυκλοφόρησε με τον τίτλο The Ottoman World (Λονδίνο 1998) και ο κατάλογος της συλλογής Κοντομηνά, Greek Civilization through the Eyes of Travellers and Scholars (Αθήνα 2004). 26. Stéphane Yerassimos, Les voyageurs dans l’Empire Ottoman (XIVe-XVIe siècles). Bibliographie, itinéraires et inventaires des lieux habités, Άγκυρα: Imprimerie de la société turque de l’histoire, 1991. 27. Εκτός από μονογραφίες, κατά την ίδια δεκαετία κυκλοφόρησαν και αρκετά συλλογικά έργα. Βλ. ενδεικτικά τον ήδη αναφερθέντα τόμο Δρούλια κ.ά. (επιμ.), Περιηγητικά θέματα, τον τόμο Loukia Droulia – ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 21 Πρώτη χρονικά είναι η μελέτη του Δημήτρη Νικολαΐδη.28 Στο επίκεντρό της βρίσκεται ο λόγος που αναπτύχθηκε στη Γαλλία για την Ελλάδα και τους Έλληνες στα χρόνια 1789-1814, μέσα στο πλαίσιο της γαλλικής πολιτικής στην ανατολική Με- σόγειο. Ο Νικολαΐδης αναδεικνύει και αναλύει τον αντιστικτι- κό τρόπο με τον οποίο δομούνταν, μέσα στο πλαίσιο του λόγου αυτού, τα αυτοστερεότυπα των Γάλλων και τα ετεροστερεότυ- πά τους για τους Έλληνες. Ο Γιώργος Τόλιας προσέγγισε τις αναπαραστάσεις των Ελλήνων στα χρόνια 1794-1815 από την πλευρά των δικτύων.29 Μελετώντας διεξοδικά σημαντικά γαλ- λικά περιοδικά της εποχής, όπως το Magasin Encyclopédique, τον Mercure de France, το Le Mercure Étranger και άλλα, εντόπισε και καταλογογράφησε τα ελληνόθεμα άρθρα που δημοσίευσαν στο παραπάνω διάστημα. Με αφετηρία τα κείμενα αυτά διερεύνησε τις σχέσεις και την επικοινωνία μεταξύ των συγγραφέων τους –γνωστών Γάλλων ελληνιστών και ταξιδιωτών ή Ελλήνων λογίων της διασποράς–, ανέδειξε τον διάλογο που ανέπτυξαν και ανέλυσε τον ρόλο που διαδραμάτισαν οι κύκλοι αυτοί στην εικόνα που προέβαλλε ο γαλλικός τύπος της εποχής για τον ελληνισμό. 
Η Όλγα Αυγουστίνου ασχολήθηκε με την εικόνα των Ελλήνων στη γαλλική ταξιδιωτική γραμματεία, εστιάζοντας στον λόγο που αναπτύσσει η γραμματεία αυτή περί της ελληνικής Αρχαιό- Vasso Mentzou (επιμ.), Vers l’Orient par la Grèce avec Nerval et d’autres voyageurs, Παρίσι: Klincksieck, 1993, ή τα πρακτικά Γιάννης Σαΐτας (επιμ.), Mani. Témoignages sur l’espace et la société. Voyageurs et expéditions scientifiques XVe-XIXe siècle, Αθήνα: Κ.Ν.Ε./Ε.Ι.Ε., 1996. 28. Dimitri Nicolaïdis, D’une Grèce à l’autre. Représentations des Grecs modernes par la France révolutionnaire, Παρίσι: Les Belles Lettres, 1992. 29. Η μελέτη του Τόλια εστιάζεται στον περιοδικό τύπο· ο συγγρα- φέας έχει αξιοποιήσει μεγάλο αριθμό ταξιδιωτικών κειμένων και υλικό από τα κατάλοιπα περιηγητών και γεωγράφων (λ.χ. Barbié du Bocage, Villoison): Georges Tolias, La médaille et la rouille. L’image de la Grèce moderne dans la presse littéraire parisienne (1794-1815), Παρίσι/Αθήνα: Hatier, 1997 (διδακτορική διατριβή που υποστηρίχθηκε το 1992). 22 ΤΑΞΙΔΙ, ΓΡΑΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑ ΣΗ τητας και στην αλληλεπίδραση των περιηγητικών κειμένων και της γαλλικής λογοτεχνίας ως προς τις κυρίαρχες αντιλήψεις για τους Έλληνες.30 Η γράφουσα ασχολήθηκε με τα μοντέλα περι- γραφής και αφήγησης στα γαλλόφωνα περιηγητικά κείμενα του 18ου αιώνα, διερευνώντας αφενός τη σχέση τους με τη Ρητο- ρική και με τις ειδολογικές συμβάσεις της ταξιδιωτικής γραμ- ματείας, αφετέρου τον ρόλο τους στη διαμόρφωση των αναπα- ραστάσεων του Άλλου στα περιηγητικά κείμενα. Παράλληλα, εντόπισε και μελέτησε τα στερεότυπα για τους Έλληνες στην ταξιδιωτική γραμματεία της εποχής του Διαφωτισμού, αναδει- κνύοντας και ερμηνεύοντας τις μεταβολές που σημειώθηκαν στο περιεχόμενό τους, υπό την επίδραση της εκκοσμίκευσης της ευ- ρωπαϊκής σκέψης, της θεωρίας του κλίματος και της πολιτικής θεωρίας του Μοντεσκιέ, του Αισθαντισμού του Ρουσσώ και των απόψεων του Βίνκελμαν για την ελληνική Αρχαιότητα.31 Κατά τη δεκαετία του 1990, εκτός από τις παραπάνω μονογραφίες που συνδύαζαν την πολιτισμική εικονολογία με ζητήματα ειδολογικά και με ζητήματα πρόσληψης, εκδόθηκαν και μελέτες για τις οποίες η ταξιδιωτική γραμματεία δεν ήταν αυτή καθ’ αυτή αντικείμενο έρευνας αλλά αποτελούσε πηγή ιστορικών πληροφοριών για ένα διαφορετικό αντικείμενο. Η ενδιαφέρουσα μελέτη του Αναστάσιου Χάψουλα για την ελληνική παραδοσιακή μουσική κατά τον 18ο και 19ο αιώνα αποτελεί ένα καλό παράδειγμα.32 Προς την κατεύθυνση της συγκέντρωσης 30. Olga Augustinos, French Odysseys. Greece in French Travel Literature from the Renaissance to the Romantic Era, Βαλτιμόρη: The John Hopkins University Press, 1994 (ελλ. μτφρ.: Μ.Ι.Ε.Τ., 2003). 31. Julia Chatzipanagioti-Sangmeister, “Graecia Mendax”. Das Bild der Griechen in der französischen Reiseliteratur des 18. Jahrhunderts, Βιέννη: Facultas, 2002 (διδακτορική διατριβή που υποστηρίχθηκε το 1997). 32. Anastasios Hapsulas, Informationen über das traditionelle griechische Musikleben in Reiseberichten des 18. und 19. Jahrhunderts, Γκέττινγκεν: Ed. Re, 1997 (διδακτορική διατριβή που κατατέθηκε το 1996). ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 23 ιστορικού υλικού κινήθηκε και η διδακτορική διατριβή της Ιόλης Βιγγοπούλου, η οποία αξιοποίησε τη βιβλιογραφική υποδομή που είχαν διαμορφώσει ο Γερασίμου και η Navari, προκειμένου να συγκεντρώσει πληροφορίες για διάφορες όψεις της ελληνικής κοινωνίας του 17ου αιώνα.33 Σημαντική εξέλιξη στην πλούσια δεκαετία του 1990 συνι- στά, τέλος, και η έκδοση μίας ανθολογίας της ελληνικής ταξι- διωτικής γραμματείας από την Αννίτα Π. Παναρέτου το 1995.34 Το πεντάτομο αυτό έργο σηματοδοτεί τις απαρχές μιας συστη- ματικότερης ενασχόλησης με τα ελληνικά περιηγητικά κείμενα. Αν και η σχετική έρευνα έχει στο μεταξύ να επιδείξει αξιόλογες μελέτες, συνήθως για ειδικές κατηγορίες κειμένων,35 λείπει ακό- μα μια μονογραφία που θα προσφέρει συνολικότερη εποπτεία της νεοελληνικής ταξιδιωτικής γραμματείας. Νέα ώθηση στην έρευνα των ξενόγλωσσων περιηγητι- κών κειμένων για την ανατολική Μεσόγειο έδωσε το 2002 η 33. Ioli Vingopoulou, Le monde grec vu par les voyageur du XVIe siècle, Αθήνα: Ι.Ν.Ε./Ε.Ι.Ε., 2004 (διατριβή που κατατέθηκε το 2000). 34. Αννίτα Π. Παναρέτου (επιμ.), Ελληνική ταξιδιωτική λογοτεχνία, 5 τόμοι, Αθήνα: Επικαιρότητα, 1995. 35. Αναφέρω ενδεικτικά τις ακόλουθες μελέτες: Σωτήρης Καδάς, Προσκυνητάρια των Αγίων Τόπων: δέκα ελληνικά χειρόγραφα 16ου-18ου αι., Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής, 1986· του ίδιου, Οι Άγιοι Τόποι. Εικονογραφημένα προσκυνητάρια 17ου -18ου αι., Αθήνα: Καπόν, 1998· Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, «Ελληνικά περιηγητικά κείμενα (16ος-19ος αι.)», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά, 6 (2000), σ. 155-180· Χαράλαμπος Α. Μηνάογλου, «Έλληνες Περιηγητές στην Ευρώπη του Διαφωτισμού», στο Κωνσταντίνος Α. Δημάδης (επιμ.), Ο ελληνι- κός κόσμος ανάμεσα στην εποχή του Διαφωτισμού και στον εικοστό αιώνα, 3 τόμοι, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2007, τ. Α´, σ. 269-278· Maria Kostaridou, «Hodoeporicon, Periegesis, Apodemia: Early Modern Greek Travel Writing on Europe», στο Wendy Bracewell – Alex Drace-Francis (επιμ.), Balkan Departures: Travel Writing from South-Eastern Europe, Νέα Υόρκη/Οξφόρδη: Berghahn Books, 2009, σ. 25-46. 24 ΤΑ ΞΙΔΙ, ΓΡΑΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑ ΣΤΑ ΣΗ διδακτορική διατριβή της Μαίρης Ρούσσου-Sinclair, εξετάζοντας κείμενα γραμμένα από Βρετανούς και Βρετανίδες που επι- σκέφθηκαν την Κύπρο ή έζησαν στο νησί στα χρόνια 1878-1901. Η διατριβή, αξιοποιώντας ερεθίσματα από τη μελέτη της Mary Louise Pratt Imperial Eyes (1992), αποτελεί την πρώτη συστη- ματική προσέγγιση της ταξιδιωτικής γραμματείας για τον ελ- ληνικό χώρο υπό την οπτική της φεμινιστικής θεωρίας, ενώ χει- ρίζεται, παράλληλα, στοιχεία της μετα-αποικιακής θεωρίας ως ερμηνευτικά εργαλεία.36 Λίγο αργότερα, η διατριβή της Νάσιας Γιακωβάκη εστίασε σε μερικά από τα γνωστότερα γαλλόφωνα και αγγλόφωνα έργα της ταξιδιωτικής γραμματείας του 17ου και 18ου αιώνα, επιχειρώντας να ανιχνεύσει τη διαμόρφωση του σημασιολογικού περιεχομένου των όρων Ευρώπη και Ελλάδα και τη λειτουργία τους στο πλαίσιο της συγκρότησης των συλ- λογικών ταυτοτήτων στους Νέους Χρόνους.37 Η παρούσα βιβλιογραφική εποπτεία κλείνει με ένα εγχειρίδιο: τη δίτομη βιβλιογραφία της ταξιδιωτικής γραμματείας του 18ου αιώνα για την Οθωμανική Αυτοκρατορία που δημοσίευσε η γράφουσα το 2006.38 Η βιβλιογραφία αυτή επιχειρεί να καταγρά- ψει όλα τα περιηγητικά κείμενα τα οποία γράφτηκαν στις ευρω- παϊκές γλώσσες (πλην των σλαβικών και της φινοουγγρικής) με αφορμή ταξίδια που πραγματοποιήθηκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία στα χρόνια 1700-1800. Για να μπορέσει η έρευνα να εξαγάγει συμπεράσματα σχετικά με την πρόσληψη των έργων, στόχος της βιβλιογράφησης ήταν ο εντοπισμός και η περιγραφή όλων των εκδόσεων κάθε έργου, στη γλώσσα του πρωτοτύπου 36. Mary Roussou-Sinclair, Victorian Travellers in Cyprus: a garden of their own, Λευκωσία: Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών, 2002. 37. Νάσια Γιακωβάκη, Ευρώπη μέσω Ελλάδας: μια καμπή στην ευρωπαϊκή αυτοσυνείδηση, 17ος-18ος αι., Αθήνα: Εστία, 2004 (η διατριβή κατατέθηκε το 2001). 38. Julia Chatzipanagioti-Sangmeister, Griechenland, Zypern, Balkan und Levante. Eine kommentierte Bibliographie der Reiseliteratur des 18. Jahrhunderts, 2 τόμοι, Οϊτίν: Lumpeter & Lasel, 2006. 
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 25 αλλά και σε μετάφραση, από το έτος της πρώτης έκδοσης έως το 1900. Οι αναξιοποίητες ή άγνωστες πηγές που εντοπίστηκαν μέ- σα από την έρευνα για την κατάρτιση της βιβλιογραφίας έδωσαν την ιδέα για τη δημιουργία του ανά χείρας τόμου. Ο τόμος έχει πρώτα απ’ όλα ως στόχο του την ανανέωση των πηγών της έρευνας. Η μέχρι σήμερα έρευνα της ταξιδιωτικής γραμματείας για τον ελληνικό χώρο είναι σε μεγάλο βαθμό αγκι- στρωμένη στις επιλογές και στις αξιολογήσεις που υποβάλλει ο κανόνας κειμένων που διαμόρφωσαν οι Ξένοι ταξιδιώτες του Σιμόπουλου. Οι μελέτες που συγκεντρώνονται εδώ αναδεικνύουν και αξιοποιούν έναν μεγάλο αριθμό νέων, μέχρι τώρα παντελώς άγνωστων πηγών. Δεύτερος στόχος των μελετών του τόμου είναι να αναδεί- ξουν την ποικιλία των δυνατών προσεγγίσεων της ταξιδιωτικής γραμματείας, τη σημασία και τη δυνατότητα της διεπιστημονι- κής έρευνας για το αντικείμενο αυτό. Κοινή μεθοδολογική αρ- χή των μελετών αποτελεί ωστόσο η αντίληψη ότι η διερεύνηση της ιδιαίτερης φύσης της εκάστοτε πηγής, δηλαδή η γνώση των ειδολογικών χαρακτηριστικών της, όπως επίσης των γραμμα- τειακών και ιστορικών συνθηκών παραγωγής της, είναι απαραί- τητες τόσο για την φιλολογική έρευνα της ταξιδιωτικής γραμ- ματείας, όσο και για την αξιολόγηση των πληροφοριών που πα- ραδίδουν τα περιηγητικά κείμενα για το ιστορικό παρελθόν. Ο τόμος δομείται σε τρία μέρη. Με τους τίτλους «Ταξίδι», «Ταξιδιώτες» και «Ταξιδιωτική Γραμματεία», διακρίνονται τρία θεματικά σύνολα μελετών: το πρώτο επικεντρώνεται στη μελέτη των τύπων ταξιδιού και των υλικών συνθηκών της μετακίνησης, το δεύτερο στην έρευνα των δικτύων και στην προσωπογραφική έρευνα, το τρίτο, τέλος, στην έρευνα των περιηγητικών έργων ως κειμένων και ως ιστορικών πηγών. Οι μελέτες που απαρτίζουν την ενότητα «Ταξίδι» διερευνούν δύο τύπους ταξιδιών. 
Ο Γιάννης Καραχρήστος πραγματεύεται το προσκυνηματικό ταξίδι των ορθοδόξων στους Αγίους Τόπους και παρουσιάζει άγνωστα μέχρι τώρα στοιχεία για τον αριθμό 26 ΤΑ ΞΙΔΙ, ΓΡΑΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ των προσκυνητών, για τα δρομολόγια των πλοίων που τους με- τέφεραν και για την οργάνωση της παραμονής τους στους ­Αγίους Τόπους. Η μελέτη ανασυστήνει τα στάδια της διεξαγωγής του προσκυνηματικού ταξιδιού, ενώ παράλληλα αναδεικνύει την κοι- νωνική λειτουργία της «ιεράς αποδημίας» στο πλαίσιο της ελληνικής κοινωνίας και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζαν το προσκυνηματικό ταξίδι οι ξένοι παρατηρητές-ταξιδιώτες. Ο Βασίλης Τσακίρης και o Βασίλης Μακρίδης ασχολούνται στην από κοινού μελέτη τους με τα ταξίδια που πραγματοποιού- σαν ορθόδοξοι μοναχοί με στόχο να συγκεντρώσουν χρήματα εί- τε για τις ανάγκες κάποιου εκκλησιαστικού ιδρύματος είτε για έναν κοινωνικό, φιλανθρωπικό σκοπό (λ.χ. απελευθέρωση σκλάβων). Οι δύο μελετητές διερευνούν την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περίπτωση μιας ομάδας ιερωμένων που πραγματοποίησαν πολυάριθμα ταξίδια στην κεντρική Ευρώπη στο πρώτο μισό του 18ου αιώνα. Στην ομάδα ανήκαν, μεταξύ άλλων, ο μυστηριώδης Αθανάσιος Δωρόσταμος, συνεργάτης του Γερμανού θεολόγου Γιάκομπ Έλσνερ (  Jacob Elsner ή Elßner), και ο τυχοδιώκτης Αθανάσιος στην υπηρεσία του οποίου εργάστηκε για ένα διάστημα ως διερμηνέας ο Ρουσσώ. Και οι δύο μελέτες της πρώτης ενότητας συνεισφέρουν τόσο στην έρευνα των τύπων ταξιδιού, όσο και στην έρευνα του λόγου που αναπτύσσει η ξένη ταξιδιωτική γραμματεία για τους Έλληνες και την Ορθοδοξία. Ταυτόχρονα, εστιάζοντας σε δύο τύπους ταξιδιών οι οποίοι είναι αντιπροσωπευτικοί για τα ταξίδια που πραγματοποιούσαν οι Έλληνες κατά τον 18ο αιώνα, οι δύο μελέτες υπογραμμίζουν την ανάγκη μιας συστηματικής έρευνας του φαινομένου του ταξιδιού, όπως αυτό εκδηλώνεται στον ελληνικό χώρο κατά τους Νέους Χρόνους, και, βέβαια, την ανάγκη μιας συστηματικής βιβλιογράφησης και έρευνας της ελληνικής ταξι- διωτικής γραμματείας. Η δεύτερη ενότητα του τόμου, υπό τον τίτλο «Ταξιδιώτες», επικεντρώνεται σε πρόσωπα και δίκτυα. Η πύκνωση των δικτύων λόγω της ανάπτυξης του εμπορίου, της ανόδου της αστι- ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 27 κής τάξης και της διαμόρφωσης νέων μορφών κοινωνικότητας αποτελεί σημαντικό φαινόμενο του 18ου αιώνα, θεμελιώδες για την κατονόησή του. Με αφορμή τον Γάλλο λόγιο έμπορο Πιερ- Ωγκυστέν Γκυς (Pierre-Augustin Guys), την Aγγλίδα αριστοκρά- τισσα Ελίζαμπεθ Κρέιβεν (Elisabeth Craven) και τα πρόσωπα με τα οποία οι δύο ταξιδιώτες σχετίστηκαν κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στην Κωνσταντινούπολη, ο Δημήτρης Δολα- ψάκης και ο Χαράλαμπος Μηνάογλου εξετάζουν τον ρόλο των δικτύων στην επαφή των ταξιδιωτών με τη γηγενή κοινωνία και τη διαμεσολάβησή τους στη διαμόρφωση της τελικής πληροφο- ρίας που παραδίδει το περιηγητικό κείμενο. Συνάμα, μέσα από την έρευνα των δικτύων, οι δύο μελετητές εντοπίζουν άγνωστα βιογραφικά στοιχεία για μέλη των ηγετικών ομάδων της ελλη- νικής και γενικότερα της οθωμανικής κοινωνίας του 18ου αιώνα και προωθούν τις σχετικές προσωπογραφικές έρευνες. Στην ίδια ενότητα, η Πίτσα Τσάκωνα μελετά τα ταξίδια που πραγματοποίησε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ο Bρετανός περιηγητής Τζων Χάουαρντ (  John Howard). Εμβληματική μορ- φή στην ιστορία του φαινομένου της φιλανθρωπίας, ο Χάουαρντ πρωτοστάτησε στις προσπάθειες που καταβλήθηκαν στην Ευ- ρώπη κατά την εποχή του Διαφωτισμού για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στα ιδρύματα εγκλεισμού. Η μελέτη εντο- πίζει και παρουσιάζει πλούσιο υλικό για την ελάχιστα ερευνημέ- νη ιστορία των επιδημιών και της ιατρικής στον ελληνικό χώρο. Η δεύτερη ενότητα κλείνει με τη μελέτη της Μαρίας Κωσταρί- δου για τον Γερμανό κληρικό Γιόχαν Φρήντριχ Ούσκο (  Johann Friedrich Usko), ο οποίος διετέλεσε πάστορας της ευαγγελικής κοινότητας της Σμύρνης για περισσότερα από είκοσι χρόνια και συγκαταλέγεται στους αλληλογράφους του Αδαμάντιου Κοραή. Μέσω εκτεταμένων ερευνών σε βρετανικά αρχεία και στον βρε- τανικό περιοδικό τύπο του τέλους του 18ου και των αρχών του 19ου αιώνα, η Κωσταρίδου ανασυστήνει την εκδοτική ιστορία και την πρόσληψη της αφήγησης των ταξιδιών του Ούσκο στην ανατολική Μεσόγειο, προσδιορίζει τις ιδεολογικές συντεταγμέ- 28 ΤΑ ΞΙΔΙ, ΓΡΑΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑ ΣΤΑ ΣΗ νες της και αναλύει τη λειτουργία της ως μέσου ένταξης του «ξέ- νου» συγγραφέα της στη βρετανική κοινωνία. Η τρίτη ενότητα του τόμου, με τον τίτλο «Ταξιδιωτική Γραμματεία», εγκαινιάζεται με τρεις μελέτες που προσεγγί- ζουν τα κείμενα με ζητούμενα βιβλιογραφικά, ειδολογικά και πρόσληψης. Η Leonora Navari εξετάζει το ζήτημα της πατρότη- τας του ανώνυμα δημοσιευμένου Nouveau voyage de l’Égypte (Λι- σαβώνα 1702). Με αφορμή την εξαιρετικά σπάνια αυτή έκδοση, το κείμενο της Navari εισάγει τον αναγνώστη στο εργαστήρι των βιβλιογράφων και του προσφέρει μια μικρογραφία της έρευνάς τους. Η Σοφία Παπαϊωάννου μελετά τις σχέσεις των Κερκυραϊ- κών Αρχαιολογιών (1804), μιας μετάφρασης του Ευγένιου Βούλ- γαρη, με το πρωτότυπό της, το Primordia Corcyrae (1725) του Άντζελο Μαρία Κουιρίνι (Angelo Maria Quirini), το οποίο απο- τελεί ένα από τα ελάχιστα (και ουσιαστικά άγνωστα) λατινικά κείμενα της ταξιδιωτικής γραμματείας του 18ου αιώνα για την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η πολιτική στοχοθεσία του Βούλγαρη και η διαμεσολάβηση της ομηρικής Οδύσσειας επηρεάζουν τη μετάφραση σε τέτοιο βαθμό, ώστε το πρωτότυπο, το κείμενο του Κουιρίνι, δεν είναι τελικά παρά ένα παλίμψηστο, ένα χνάρι, πάνω στο οποίο έχει εγγραφεί ένα νέο κείμενο. Στην ίδια ενό- τητα, η Μαίρη Ρούσσου-Sinclair στρέφεται σε ζητήματα πρόσληψης, εξετάζοντας την παρουσίαση των Επιστολών της λαίδης Μόνταγκιου (Mary Montagu) από το γνωστό γαλλικό περιοδικό Année Littéraire που εκδιδόταν από τον αντιβολταιριστή Ελή- Κατρίν Φρερόν (Élie-Catherine Fréron) και δημοσίευε συστημα- τικά κριτικές έργων της ταξιδιωτικής γραμματείας. Η μελέτη διερευνά τον τρόπο με τον οποίο ο Γάλλος βιβλιοκριτικός προ- σεγγίζει το κείμενο της Βρετανίδας περιηγήτριας και εξετάζει τη διαμεσολάβηση της πολιτισμικής ταυτότητας του εκάστοτε παρατηρητή στην πρόσληψη του Άλλου. Η τρίτη ενότητα ολοκληρώνεται με τρεις μελέτες που προ- σεγγίζουν την ταξιδιωτική γραμματεία ως ιστορική πηγή. Ο Δημήτρης Δημητρόπουλος εξετάζει και αξιοποιεί τα περιη- ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 29 γητικά κείμενα ως πηγή πληροφοριών για τη δημογραφία του ελληνικού χώρου, κυρίως των νησιών του Αιγαίου, κατά τον 18ο αιώνα. Η μελέτη διερευνά τις πρακτικές συνθήκες αλλά και τις θεωρητικές αντιλήψεις που επηρέασαν τη συλλογή και τη διαμόρφωση των πληροφοριών που παραδίδουν τα κείμενα και αναδεικνύει τη σημασία των πληροφοριών αυτών για ειδικά ζη- τήματα όπως το ύψος και η σύνθεση του πληθυσμού ή οι δημο- γραφικές επιπτώσεις επιδημιών και φυσικών καταστροφών. Ο συγγραφέας προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τη δημογραφία του ελληνικού χώρου και, παράλληλα, οι μεθοδολογικές αρχές που επεξεργάζεται, μελετώντας το ειδικότερο θέμα του, έχουν ευρύτερη ισχύ και χρησιμότητα για την έρευνα που προσεγγίζει την ταξιδιωτική γραμματεία ως πηγή ιστορικών πληροφοριών. Ο Χαράλαμπος Χοτζάκογλου στρέφει το ενδιαφέρον του αναγνώστη από το κείμενο στην εικόνα που το συνοδεύει. Με αφορμή τις απεικονίσεις του ναού του Αγίου Λαζάρου στη Λάρνακα της Κύπρου ελέγχει την αξιοπιστία των σχεδίων και των χαρακτικών που απαντούν στα έργα της ταξιδιωτικής γραμματείας και διερευνά την αξία τους ως πηγής για την αρχαιολογική έρευνα. Η μελέτη καθιστά σαφή τον ρόλο που διαδραμάτισε ως προς την ποιότητα της πληροφορίας ο μηχανισμός της αντιγραφής: με την οικειοποίηση εικόνων ή χωρίων από παλαιότερα περιηγητικά έρ- γα μεταγενέστεροι συγγραφείς συνέβαλλαν συχνά στη διαιώνιση λανθασμένων πληροφοριών και στην εμπέδωση στερεοτύπων για τον Άλλο. Ο τόμος κλείνει με τη μελέτη της Αριάδνης Μουταφίδου για την επανάσταση του Πατρόνα Χαλίλ που συγκλόνισε την Κωνσταντινούπολη στα 1730, σηματοδοτώντας το τέλος της περίφημης «Εποχής των Τουλιπών» (1717-1730). Προσεγγίζοντας συγκριτικά τα κείμενα των ξένων ταξιδιωτών που περιέγραψαν τα γεγονότα, η συγγραφέας εξετάζει τον λόγο που συγκρο- τούν τα έργα της ταξιδιωτικής γραμματείας αλλά και τον λόγο που αναπτύσσουν οι επαναστάτες και οι εκάστοτε φορείς της εξουσίας τόσο για τη συγκεκριμένη επανάσταση, όσο και για τα 30 ΤΑ ΞΙΔΙ, ΓΡΑΦΗ, ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ επαναστατικά κινήματα γενικότερα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η μελέτη εστιάζει στις έννοιες της νομιμοφροσύνης, της εξέγερσης και της επανάστασης, προκειμένου να διερευνήσει το σημασιολογικό τους πεδίο σε μια εποχή που αυτό ήταν ακόμα πολύ διαφορετικό από εκείνο που απέκτησαν μερικές δεκαετίες αργότερα με την ιστορική εμπειρία της Γαλλικής Επανάστασης. Ίλια Χατζηπαναγιώτη-Sangmeister

~~~~~~~~~~~~~

Περιεχόμενα
Εισαγωγικό σημείωμα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ίλια Χατζηπαναγιώτη-Sangmeister
Η ταξιδιωτική γραμματεία του 18ου αιώνα για την Οθωμανική Αυτοκρατορία: μια ιστορική και ειδολογική εποπτεία 

ΜΕΡΟΣ Α'. ΤΑΞΙΔΙ 
Ιωάννης Καραχρήστος
Το χατζηλίκι μέσα από τα μάτια των Άλλων: οι μαρτυρίες ξένων περιηγητών του 18ου αιώνα 

Βασίλειος Τσακίρης – Βασίλειος Ν. Μακρίδης
Αντίστροφες περιηγήσεις: ο Γιάκομπ Έλσνερ και οι επαφές του με τους περιπλανώμενους Έλληνες ιερωμένους στη Δύση 

ΜΕΡΟΣ Β'. ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ
Δημήτρης Δολαψάκης
Δίκτυα πληροφόρησης: διπλωμάτες, Φαναριώτες, έμποροι και λόγιοι στο Voyage litteraire de la Grece του Πιερ-Ωγκυστέν Γκυς 

Πίτσα Τσάκωνα
Ταξίδι, φιλανθρωπία και ιδρύματα εγκλεισμού: η περίπτωση του Τζων Χάουαρντ 

Μαρία Κωσταρίδου
Η μετάβαση του πάστορα Γιόχαν Φρήντριχ Ούσκο στη Βρετανία: ταξιδιωτική γραμματεία και οριενταλισμός 

Χαράλαμπος Α. Μηνάογλου
Ο κύκλος της λαίδης Κρέιβεν στην Κωνσταντινούπολη

ΜΕΡΟΣ Γ'. ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ
Leonora Navari
Αναζητώντας τον Βεζιέν: μια προσέγγιση σε ένα βιβλιογραφικό πρόβλημα 

Σοφία Παπαϊωάννου
Οι Κερκυραϊκές Αρχαιολογίες του Ευγένιου Βούλγαρη: ιδεολογία, πολιτική και λογοτεχνική αισθητική στη διαμόρφωση του περιηγητικού κειμένου 

Μαίρη Ρούσσου-Sinclair
Η πρόσληψη των επιστολών της λαίδης Μόνταγκιου στη Γαλλία: μια βιβλιοκρισία στην Ann?e Litt?raire 
Δημήτρης Δημητρόπουλος
Ταξιδιωτικές μαρτυρίες και νησιωτικός πληθυσμός: μια ανασφαλής σχέση 

Χαράλαμπος Γ. Χoτζάκογλου
Τα χαρακτικά ως ιστορικά τεκμήρια και τα μεθοδολογικά προβλήματα της έρευνας στη μελέτη των μνημείων της Κύπρου: η περίπτωση του ναού του Αγίου Λαζάρου στη Λάρνακα

Αριάδνη Μουταφίδου
Η επανάσταση του Πατρόνα Χαλίλ στην Κωνσταντινούπολη το 1730: η μαρτυρία της ταξιδιωτικής γραμματείας 
Κατάλογος εικόνων

Ευρετήριο